‘The Joy of Books’ Aka ‘The Cruel Deed of Abdullah’  By P.V. Shaji Kumar (Translation from Malayalam)



(Translation of  ‘Bookkukal Bhayankara Majaya adhava Anthuchayante Kroora Krityam )


‘The Joy of Books’ Aka ‘The Cruel Deed of Abdullah’

By P.V. Shaji Kumar

After securing my bachelor’s degree, I was caught in a phase of purposelessness for a while. It was during such a juncture that I received a call from Mani (whom I called Maniyettan with due affection), who was the President of the District Students Union.

‘Eda, you need to take bail very quickly!’

The background can be succinctly stated thus: In front of the Nalanda Resort, there was a skirmish between the Kanjagadu Sub Inspector of Police and the students marching in a procession. I was in my final year of college studies then. I had not participated in the said hullabaloo, but my name was duly added in the list of the accused. The irony was that, the names of those who were involved in the scrimmage, were missing from the list. The police case was registered against eleven ‘known’ people. Since I was the University Union Councilor from the Kanjagadu Nehru College, my name was listed as the seventh accused.

With the exceptions of my friends and co-accused Sunil Kumar Kaiyoor and Mahesh Maniyara, the rest of them had secured their preemptive bails well in time. For some inexplicable reason, we had not been present in the Court and had failed to obtain the bail. The truth which Maniyettan was hinting at was : ‘ You idiot, if you wait any longer, there will be a warrant of arrest and you will have to eat the infamous wheat-ball served as jail meal.’

Accompanied by two well-wishers -duly clutching their income-tax receipts to give guarantees for our personal bonds- we went to the Court. ‘No need to worry… You guys are sure to get bail!’ Maniyettan was very optimistic about the outcome. Inside the trial-box which was dangerously loose and coming off the railings, we stood with our hands tied obsequiously behind our backs. ‘We’ implies yours truly: the seventh accused,  Mahesh: the ninth accused, and Suni: the eleventh accused respectively. Browsing through the case file, the Honorable Judge donning thick soda-glass spectacles, cast his anger at us through a glance.

‘No bail!’

Although I cannot comprehend much English, I could make out the meaning of the word ‘bail.’ I lost heart. ‘God! I am going to jail!’ Mahesh, who has absolutely no clue of English, murmured gratefully, ‘Thank you sir!’ I muttered into his ears, ‘You fool! It means we are going to jail.’ A shudder passed through him too. Suni was shattered. He was a rather sentimental creature. He hurled himself into a whirlpool of misery and terror; and soon started sinking.

When we were climbing the police jeep to proceed to the Kasargode Jail, Maniyettan observed reassuringly, ‘Nothing to worry guys! You will get bail in two days’ time!’  When the first gear was pulled, Maniyettan consoled me. ‘ Shaji, you are a writer, aren’t you? You will get valuable experiences. Besides, you can always take pride that after Basheer, you are the second Malayali writer to have a stint in jail.’ Suffice it to say that  it was Maniyettan’s good fortune that the jeep gathered speed before I could give him a befitting reply.

It was the fifth of December. One day before the bleak day when the Babri Masjid was destroyed. All the known criminals and goondas were jailed in preventive detention that day. We were sent to the same barracks where they were locked.

Mahesh was a veteran of sorts when it came to prisons. Due to his frequent activities like stone- pelting at the cops, burning effigies of ministers, forcefully stopping the public transport et al, he had been in and out of jails in the past. He was familiar with the ordeal. Before we entered the cell, he cautioned us,‘ Keep a grave face. If they perceive that you are a weakling, you are done for!’ On listening to those wise words, we were petrified.

We were cooped up with ten or twelve odd inmates. As soon as dusk arrived, Mahesh relieved himself at the exposed corner of the cell- which doubled as a urinal- and soon curled up to sleep. Suni unburdened his heart of his desolate script of woe: He started narrating it with great agony. After few bouts of crying and jabbering, jabbering and crying, he dozed off. I was however bereft of sleep.

I sat staring out of the bars, holding the three books that I had brought with me. (I tend to carry books wherever I go. Whether I read them or not, I find that they bolster me with some ineffable strength.) My mind was insisting that I break free from the wretched jail. I remembered our pet dog Appu, back home. I could hear his outraged howl of pain when I locked him up after his day long wanderings.

‘I shall never cage you again!’ I promised Appu in the insufferable suffocation induced by my incarceration.

When boredom crept in, I lazily flipped through my books. I had Vaikom Mohammad Basheer’s ‘Mathilukal’ (‘Walls’) with me. It is perfect for the jail, of course. It states that the whole world is surrounded by walls. I had Uroob’s  ‘Shaniyazhchakal’ (‘Saturdays’), and also an anthology of Hunger-Stories. As I was browsing through them, I was hailed from somewhere.


It had come from the right corner of the cell.  The person resembled the  formidable ‘Ravuthar’ in the movie Vietnam Colony. He must have been nearly forty years old.

‘Yes, please!’ I retrieved my responding capacity with alacrity and great politeness.

‘Give me a book! Can’t even manage a blink since I haven’t had my daily booze!’

Even before he completed his explanation, I managed to stumble across and hand over one book. It was ‘Mathilukal’.  Basheer’s iconic photograph was on the cover: where he sat looking at the world with an air of melancholy; his chin cupped in his hand. The man muttered, ‘Not that I am going to read it of course…Just look at it…’

Since it was an observation to himself, I did not dare to answer in the fear of  an unexpected physical retaliation.

‘What’s your name?’


‘Where are you from?’


‘Where in Kanjangadu?’


‘Near Arayi, right?’


‘I had been to that place last year..’

‘For what?’

‘Had to hack off someone’s legs and hands. I took his legs. When I thought of his wife doomed to clean him after he answers nature’s call…well, I spared his hands.’

I shivered.

‘What’s your name?’

‘Abdullah…I have 31 cases in my name.’

I could not even manage a croak. Abdullah opened ‘Mathilukal.’ I sat down in my old place. Staring alternately between my books and Abdullah, I slipped off to sleep.

In a dreadful night mare, Abdullah came to me and tore off my shirt and lungi before having his way with me. I could not even scream ‘Amma…Help!’ When I felt that I would die due to lack of air, I opened my eyes and struggled free from that horrible dream. Abdullah was not asleep. He was immersed in  ‘Mathilukal.’ Seeing my pathetic state, he gazed at me solemnly.

‘What happened?’ He asked.

I shook my head to hint nothing was amiss. With a final look at Abdullah, I covered myself head to toe with my lungi, and curled up: all the while trying to strangle the remnants of that terrible nightmare.

The next day, when we were seated to be fed the wheat balls, Abdullah was my neighbor. On seeing the  gross wheat ball -larger than a cricket ball- I started wondering how to eat it.  Meanwhile, Abdullah, having finished eating his own share, asked me, ‘You don’t want it now, do you?’ Even before I answered, he started munching mine. While chewing it, he muttered in English, ‘Who wants freedom?’

In the next two days, he finished reading Mathilukal, Uroob’s Shaniyazhchakal and the anthology of Hunger-stories! It was an astounding sight! While the rest of us whiled away time by cracking lame jokes, he went on reading. On the third day, after obtaining bail, as I got ready to depart, Abdullah took away ‘Mathilukal’ from me. ‘I want this book!’

‘Oye! This is a book borrowed from the Keezhkangode village library! I cannot give you that!’  That was what I desired to say. Due to fear perhaps, I desisted. I did not say ‘ we shall meet again’ or ‘we will meet again.’ The thirst to see the outside world after three days of captivity, put a naught to all conversation.

Years passed in the way  that only years pass. Every month we had to visit the Kasargode Court for the case. The date of hearing extended endlessly.  I enrolled for a Master’s degree in Computer Applications in Kasargode LBS Engineering College. Suni went on to pursue Journalism course in the Kozhikode Press Club. Mahesh started his Coaching Centre and prospered well. It took four long years before the case could be finalized.

While doing my Masters degree, I used to occasionally visit my sister’s rented house at Kumbala. On one evening, as I was travelling to Kumbala from Kasargode in a bus, I slept very soundly and missed the destination.( If ever someone makes an association of those who sleep immediately as soon as they board a bus, I shall become  a core committee member.) On waking up, I alighted at the next bus stop.

It was raining very heavily. I ran to the foyer of a nearby store. It turned out to be a book shop. Someone was reading, his head buried deep inside a book, at the far end. I watched as the rain painted the entire surroundings black. In his trance-like state, the man seemed to be unaware even of the pouring rain. I felt a stirring of envy at that deeply engrossed reading. Though I knew that there would be a bus to Kumbala, I asked him about the next bus.

He did not deign to raise his head. I repeated my question firmly.

‘Lots of buses.’ He raised his head and looked at me.

God! It was Abdullah!

My face must have displayed my wonder.

‘You are Shaji, aren’t you?’ He came out and caught my hands warmly.

I laughed happily. I could see the luster of erudition in his eyes.

‘I stopped all of it from that day…wielding the machete and chopping off limbs! Put a full stop on those chapters deluged with blood. I started reading…and now here I am, with my book shop!’ Abdullah smiled affectionately at me.

I stood there wordlessly while the rain made its presence known acutely.

‘Books are full of joy!’ Abdullah said.

I could see the bus to Kumbala approaching us, wheezing and panting from afar, in the rain.

What was I supposed to say to that man? Nothing at all.

‘I am leaving…the bus has come.’

Abdullah nodded. The smile remained on his face. ‘Just a second!’ He went inside and then soon returned with a book. It was ‘Mathilukal’ by Vaikom Mohammad Basheer. The same book which I had borrowed from the Keezhkangode village library, all those years ago.

‘The book I took forcefully from you that day…Do you want it?’ Even before I could answer him, Abdullah added, ‘Even if you say yes, I am not  going to give it back.’

I smiled.

Abdullah smiled.

The rain smiled.

Vaikom Mohammad Basheer continued to sit with his chin cupped in his hand; looking at the world with melancholy.



  1. Mathilukal aka The Walls is a very famous  Malayalam novel by Vaikom Mohammad Basheer based on his jail experiences during the Independence Struggle. It has been made into a movie which won many national/international awards. The deep undertone of the book is love.
  2. Maja:  a typical dialect of saying mazā  : pleasure or joy or something yummy or delectable…For the sake of the English readers, I have taken the liberty of using the simple but profound ‘joy’ to elucidate the original  ‘Books Are Full of Maja’ as Books Are Full of Joy.













ബഹളമില്ലാത്ത ജോലികൾ


ഏറ്റവും കൂടുതൽ തൊഴിലില്ലായ്മ ഉള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കേരളവും പെടുന്നു എന്ന് വാർത്ത. എൻ്റെ ചിന്ത പോയത് ‘തൊഴിൽ’ എന്ന ശബ്ദത്തിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. എവിടെയോ ബേസിക് ഇക്കണോമിക്‌സ് ക്ലാസ്സിൽ ‘ If a man marries his housekeeper, the GDP falls’ എന്ന് പ്രൊഫെസ്സർ പരാമർശിച്ചത് ഓർത്തുപോയി. വീട്ടുപണി കൂലിയ്ക്കു ചെയ്താൽ സാമ്പത്തിക ശ്രേണിയിൽ പെടും, ഇല്ലെങ്കിലോ? ആരും കാണാത്ത, വില കൊടുക്കാത്ത ജോലി! അസംഘടിത മേഖലയാണല്ലോ വീട്ടുപണിയും!

ലോകത്തിൽ എവിടെയാണെങ്കിലും ,ചില ജോലികൾ വലിയ ബഹളമില്ലാതെ ആരെങ്കിലും ചെയ്താലേ വീട്, വീടായിരിക്കൂ:
തൂക്കുക, പൊടി തുടയ്ക്കുക, ബാത്റൂം വൃത്തിയാക്കുക, വസ്ത്രങ്ങൾ അലക്കുക, ഇസ്തിരിയിടുക, ചെടികൾ നട്ടു നനയ്ക്കുക, ആഹാരം വയ്ച്ചു വിളമ്പുക, പാത്രങ്ങൾ കഴുകുക, തുരുമ്പിച്ചതും, ജീർണിച്ചതുമായ വസ്തുക്കളെ കളയുക, മാലിന്യ നിർമാർജ്ജനം….
ഇതും അന്തവും, ആദിയുമില്ലാത്ത തൊഴിൽ തന്നെ. പൈസയ്ക്ക് ചെയ്യിച്ചാൽ കുടുംബത്തിന്റെ മുക്കാൽ ബഡ്ജറ്റും കൊണ്ട് പോകുന്ന ‘വിലപിടിച്ച സേവനങ്ങൾ.’
ഇതിനോടൊപ്പം കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തുന്നതും കൂടിയാകുമ്പോൾ, ‘ഇക്കണോമിക്‌സ്’ പഠിക്കാതെ തന്നെ, ‘ദൈവമേ, ഇതെല്ലാം കാശിനു ചെയ്യിക്കാനിരുന്നാൽ ജോലിസ്ഥലത്തു ഉണ്ടാക്കുന്ന കാശു മുഴുവനായും പലർക്കും കൊടുക്കേണ്ടി വന്നേനെ’ എന്ന് വ്യക്തമാവുകയും ചെയ്യും.
ഇത് വെറും സാധാരണ കുടുംബ കാര്യം. ഇതൊക്കെ ഒരു വിഷയമാണോ എന്ന് ചിന്തിച്ചേക്കാം.

രണ്ടിടത്താണ് വിഷയം സ്പർശിക്കുന്നത് : വീട്ടിലെ ഒരിക്കലും ഒടുങ്ങാത്ത ജോലികൾക്കിടയിൽ തന്നിലെ പ്രതിഭയെ വളർത്താനാവാത്ത സ്ത്രീകൾ ( ‘ A room of one’s own’ ഇൽ Virginia Woolf വ്യക്തമാക്കിയതാണ്); പിന്നെ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ വീട്ടിലെ എല്ലാ പണികളും ചെയ്താലും, മാധവിക്കുട്ടിയുടെ ‘കോലാട്’ എന്ന ചെറുകഥയിലെ വീട്ടമ്മയെ പോലെ ഒരിക്കലും അംഗീകാരം ലഭിക്കാത്ത സ്ത്രീകൾ.

എല്ലാ തൊഴിലിനും വിലയുണ്ട്, ഏതു ജോലിയും അഭിമാനത്തോടെ ചെയ്യണം എന്ന് നമ്മൾ പഠിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലോ? അപ്പോൾ ആരെയും നാം വിലകുറച്ചു കാണില്ല; ജോലിയുടെ പേരിൽ വീമ്പിളക്കില്ല , മറ്റുള്ളവരെ അപഹസിക്കില്ല. ഭംഗിയായി വീട് നോക്കുന്ന സ്ത്രീയെയും പുരുഷനേയും ബഹുമാനത്തോടെ കാണും, അവരിൽ നിന്നും പഠിക്കാൻ നോക്കും. ഭംഗിയായി ഏതു ജോലി ചെയ്യുന്നവരെയും മനസ്സിൽ നമിക്കും. പണ്ട് Emerson പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

‘If a man has good corn or wood, or boards, or pigs, to sell, or can make better chairs or knives, crucibles or church organs, than anybody else, you will find a broad hard-beaten road to his house, though it be in the woods.’

വിവേകാനന്ദനും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ : ‘ദിവസവും വിഡ്ഢിത്തം പുലമ്പുന്ന പ്രൊഫെസ്സറെ ക്കാളും നല്ല ജോഡി ചെരുപ്പുണ്ടാക്കുന്ന ചെരുപ്പ് കുത്തിയാവുന്നതാണ് നല്ലത്.’

പറയാൻ എളുപ്പമാണ്. പക്ഷെ ജീവിച്ചു കാണിക്കാൻ പ്രയാസവും. ‘തൊഴിൽ’/വൊക്കേഷൻ /ജോലി എന്നതിന് നമ്മൾ വിചാരിച്ചാൽ പല തലങ്ങളും നൽകാം. അതിനു സജ്ജമായ മനസ്സാണ് ആദ്യമായി ആർജ്ജിക്കേണ്ടത് എന്ന് തോന്നുന്നു.

അന്ന വസ്ത്രാദി മുട്ടാതെ ഞങ്ങളെ…


‘നിന്റെ അമ്മൂമ്മയുടെ കൈപ്പുണ്യം ഒന്ന് വേറെ തന്നെയായിരുന്നു! അമ്മ വെറുതെ പച്ച പപ്പായ വേവിച്ചു, കറിവേപ്പില ഞെരടി, ഒരു തുള്ളി പച്ച വെളിച്ചെണ്ണ ഒഴിച്ച്, ഉപ്പിട്ട് തന്നാലും അമൃതിന്റെ രുചിയായിരുന്നു…’ ചെറു പ്രായത്തിലേ മരിച്ചു പോയ അമ്മയെ കുറിച്ച്, എന്റെ അമ്മയുടെ ഓർമ്മകളിൽ ഇപ്പോഴും ആഹാരത്തിന്റെ രുചി നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.

ആഹാരം ഉണ്ടാക്കുക എന്നത് , ഒരു കലയും, കവിതയും, ധ്യാനവും, ഡി-സ്ട്രെസ്സിങ് തെറാപ്പിയും മറ്റുമായി വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിനു മുൻപുള്ള കാലം. അന്ന് സ്വന്തം ശരീരത്തിന്റെ ഭരണം പോലും സ്ത്രീകൾക്കില്ല. പല തറവാടുകളിലും അമ്മയും മകളും രണ്ടു മുറികളിൽ പ്രസവിച്ചു കിടക്കുന്ന കാലം. എന്നിരിക്കിലും, ഭക്ഷണ മേഖല സ്ത്രീയുടെ ചുമതലയിൽ പെടുമായിരുന്നു.

‘ഉള്ളത് കൊണ്ട് ഓണം’ എന്നും മറ്റുമുള്ള ചൊല്ലുകൾ, ദാരിദ്ര്യത്തിലും സമൃദ്ധി വരുത്തുന്ന ‘സ്ത്രീകളുടെ മാനേജ്‌മന്റ്’ തന്ത്രങ്ങളെ പ്രകീർത്തിക്കുക കൂടിയാണ്. വിശന്നു തളർന്ന ആറു കുഞ്ഞുങ്ങളെ , ചോറോ കഞ്ഞിയോ വയ്ക്കാൻ നിവൃത്തിയില്ലാതെ, പച്ച പപ്പായ ഊട്ടിയ എൻ്റെ അമ്മൂമ്മയുടെ കണ്ണീരുപ്പ് തന്നെയാവും അമൃതിന്റെ രുചിയുടെ കാതൽ. ആഹാരത്തിനെ
പറ്റി പലരും  പറയുകകയും, എഴുതുകയും ചെയുമ്പോൾ ഞാൻ ഓർക്കുന്ന കഥയാണത്.

“അമ്മൂമ്മ ഉണ്ടാക്കുന്നത് മാതിരി, ഉള്ളി നല്ല ബ്രൗൺ കളറിൽ മൊരിച്ചു വേണം.” ഒരു നിർദ്ദേശം എനിക്കും ലഭിച്ചു! മുട്ട പുഴുങ്ങി, ഉള്ളി മൂപ്പിച്ചു അമ്മൂമ്മ കറി ഉണ്ടാക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചു.
“ഇതിന് വലിയ എരിവാണല്ലോ…!” ഒരു കുറ്റപ്പെടുത്തൽ കൂടി മകളിൽ നിന്നും കിട്ടിയത് മിച്ചം .

വാഴയ്ക്കാപ്പം ഉണ്ടാക്കിയപ്പോൾ അതാ വരുന്നു അടുത്ത ‘തലമുറ താരതമ്യം.’
‘ അമ്മൂമ്മയുടെ വാഴക്കപ്പത്തിന് നല്ല ഷെയ്പ്പാണല്ലോ…ഇതെന്താ ഇങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നത് ?’
‘അപ്പം തിന്നാൽ പോരെ, കുഴിയെണ്ണണോ?’ എന്നാണ് ശരിക്കും മറുപടി കൊടുക്കേണ്ടത്.
‘എടി ചട്ടമ്പി ! Do not look a gift horse in the mouth…’ മൈദയില്ലാതെ, കിട്ടിയ കടല മാവ് വയ്ച്ചു പഴംപൊരി ഉണ്ടാക്കിയതും പോര , ഇനിയിപ്പോൾ, ‘ദി ഷേപ്പ് ഓഫ് യൂ’ എന്നും പാടാനോ?

അമ്മയോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ നിറഞ്ഞ ചിരി. കുടുംബത്തിന്റെ ധന-ധാന്യ സമ്പത് വ്യവസ്ഥ എത്ര മാറിയാലും, അമ്മൂമ്മ എന്ന ‘ക്വാളിറ്റി ബെഞ്ച്മാർക്’ തലമുറകളിലൂടെ നിലനിർത്തപ്പെടുന്നു.
‘Gully Boy’യിൽ രൺവീർ സിംഗ് പാടിയത്   പോലെ  ‘അപ്‌നാ ടൈം ആയേഗാ!!!’

നുറുങ്ങു കഷ്ണം : ‘Lamb to the slaughter’ എന്നൊരു ക്ലാസ്സിക് Roald Dahl ചെറു കഥയുണ്ട്. Alfred Hitchcock Presents എന്ന സീരിസിൽ ഒരു എപ്പിസോഡ് അതിന്റെ ദൃശ്യ-ആവിഷ്കരണമാണ്.
ആഹാരം ‘ഹരിക്കുന്നതു’ കാണണമെങ്കിൽ , അതൊന്നു വായിക്കൂ…കാണൂ !


രുദാലികളുടെ ലോകം…


പ്രൊഫസർ Robert Alter ഉടെ Hebrew Bible translation കിട്ടിയത് നിമിത്തമായി. ഞാൻ പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്ന പുസ്‌തകത്തിൽ ചിന്തിപ്പിക്കുന്നതും, പുനർവിചാരണയ്ക്കു വിധേയമാക്കുന്നതുമായ പലതും ഒരിക്കൽ കൂടി വായിച്ചു നോക്കാനും, അതിൻ്റെ വേരുകൾ തേടി പോകാനും കഴിഞ്ഞു. കിട്ടാതെ കിടന്ന ഒരു റഫറൻസ് , ഒരു വാക്കിന്റെ etymology ‘തേടിയ വള്ളി കാലിൽ ചുറ്റി’ എന്ന് പറഞ്ഞ മാതിരി , ‘Prophets , വോളിയം 2’ എന്ന പഠനത്തിലൂടെ എന്റെയടുക്കൽ വന്നു ചേർന്നു.

(ഈശ്വരന്റെ ഒരു ചെറു പുഞ്ചിരി മാതിരി ! നീയറിയാതെ ഒരു പുൽക്കൊടി പോലും അനങ്ങുന്നില്ലല്ലോ! ഞാൻ ആ വാക്യത്തിന്റെ ഉത്ഭവം തപ്പി നടക്കുന്നത് നീ കണ്ടല്ലോ; ദയാവായ്പോടെ കനിഞ്ഞല്ലോ ! ഞാൻ തേടുന്നത് കണിശമായി അപഗ്രഥിക്കുന്ന, സംശയ നിവൃത്തി ചെയ്ത ആ രണ്ടാം volume തന്നെ നീ കൊണ്ട് തന്നല്ലോ ! ഇനിയും നിന്റെ കനിവിന്റെ പാത്രമാവാൻ അവസരങ്ങൾ തരണേ !)


ഡിംപിൾ കപാഡിയയുടെ ‘രുദാലി’ കണ്ടത് പലരും ഓർമ്മിക്കും. കുടുംബത്തിൽ മരണം സംഭവിച്ചാൽ കൂട്ടക്കരച്ചിലിനു വരുന്ന സ്ത്രീകളാണ്. അവരുടെ വർഗ്ഗ തൊഴിലാണത്.
( ശരിക്കുള്ള ‘രുദാലി’ എന്ന കഥ , മഹാശ്വേതാ ദേവിയുടേതാണ് .ആ കഥയും സിനിമയുടെ കഥയുമായി പുലബന്ധം പോലുമില്ല.)

അങ്ങനെ ‘The keening women’ എന്നൊരു റഫറൻസ് കണ്ടു പഠനത്തിൽ. (Jeremiah 9 :10 )
‘ Meqonenot ‘ എന്ന പുരാതന ഇസ്രായേലി രുദാലികൾ ! കരയാൻ നേതൃത്വം കൊടുക്കുന്ന ‘വൈസ് വിമൻ’. പല സമൂഹങ്ങളിലും//സംസ്കാരങ്ങളിലും പല പേരുകളിൽ ഇവരുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കണ്ടെത്തൽ!

‘ There are many indications in the Bible that there was a class of  professional keening women, meqonenot, in ancient Israelite society, as in many other cultures, who performed public rites of wailing at times of bereavement and perhaps also led the general populace in mourning…’

അതെന്നെ ഒന്ന് പിടിച്ചു നിർത്തി. കരയാൻ മുന്നിലുള്ള സ്ത്രീ ; ആൾക്കൂട്ടത്തെ വിലപിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന സ്ത്രീ ; കരച്ചിലിലൂടെ ‘CATHARSIS’ സംഭവ്യമാകുന്ന സ്ത്രീ…!
നമ്മളത് കാശ്മീരിൽ കാണുന്നു , തമിഴ് നാട്ടിൽ കാണുന്നു, കേരളത്തിൽ കാണുന്നു , മനുഷ്യജന്മമുള്ള എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും നിലവിളിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ , രുദാലികളുടെ, കണ്ണുനീർ കാണുന്നു. കരഞ്ഞു കരഞ്ഞു ‘വൈസ് വിമൻ ‘ ആകുന്നതാണോ എന്നറിയില്ല.

കാത്തുവ കേസിൽ ഒരു മനുഷ്യക്കുഞ്ഞിനെ ദ്രോഹിച്ച രീതികൾ വായിച്ചു മനം മടുത്തു പ്‌രാകി കൊണ്ട് മനുഷ്യ ജന്മങ്ങളെ തന്നെ പഴിച്ചപ്പോൾ, നിലവിളിക്കുന്ന അമ്മമാരുടെ പടം മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞു.
മനുഷ്യ രൂപത്തിൽ ദൈവവും ചെകുത്താനും നടന്ന, നടക്കുന്ന ഈ ഭൂമിയിൽ, എന്തറിഞ്ഞിട്ടാണ് ‘കരയാൻ വേണ്ടി സ്ത്രീകളെ’ സമൂഹം പണ്ടേ മാറ്റി നിർത്തിയത്?


Marianne Williamson ഇന്റെ  ‘Illuminata : Thoughts, Prayers , Rites of Passage’ കയ്യിൽ വന്നു ….അതിൽ  ജോലികളെ കുറിച്ച് ഒരു വരി ..
‘The meaning of work, whatever its form, is that it be used to heal the world.’

നമ്മുടെ ജോലികൾ അഥവാ പ്രവൃത്തികൾ എവിടെയോ, എങ്ങനെയോ ‘salve ‘ അല്ലെങ്കിൽ ‘മരുന്നായി’ മാറണം. അപ്പോൾ ദൈവം തന്ന കഴിവുകൾ സന്തോഷത്തിന്റെ പാതകളാവുന്നു. എത്ര നല്ല ചിന്ത! വീട് വൃത്തിയായി, ‘sanctuary from ദി outside noise ‘ എന്ന രീതിയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തിയും, ഗഹനമായി ചിന്തിച്ചു എഴുതുന്നയാളും, രോഗിയെ പരിചരിക്കുന്ന ഡോക്ടറും എല്ലാം അപ്പോൾ ഒരേ പാതയിൽ …!

‘ ഞാൻ പ്രകാശൻ’ എന്ന സിനിമ കണ്ടപ്പോൾ കിട്ടിയ പാഠമോർത്തു : നഴ്‌സായി അഭിമാനത്തോടെ ജോലിയെടുക്കുന്ന പ്രകാശനും   , ശുണ്ഠി മൂത്തു, ഭിക്ഷ കൊടുക്കാൻ താമസിച്ച വീട്ടമ്മയെ ശപിച്ചിട്ടും ഫലിക്കാതെ ഞെട്ടിപ്പോയ ഋഷിയോടു ,’ ഞാൻ എന്റെ കർമ്മം ആത്മാർഥതയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവളാണ് …അതാണ് എന്റെ ശക്തി’ എന്ന് പറഞ്ഞ സാധുവായ സ്ത്രീയും എല്ലാം ഒരേ പാതയിൽ ചരിക്കുന്നവർ.
‘ദൈവമേ ! രുദാലികളെ എന്നും കരയിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിൽ, നിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഇനിയും ജീവിക്കാൻ , ചിരിക്കാൻ, ആകേണമേ !’

മാലാഖമാരുടെ കൂടെ

joan baez

‘Women who Rock’ എന്ന പുസ്‌തകം ‘Bessie to Beyonce’ എന്ന സബ് ടൈറ്റിലിലോട് കൂടി കൈയ്യിലെത്തി. എനിക്ക് വലിയ പരിചയമില്ലാത്ത മേഖലയാണ്. പോപ്പ്, റോക്ക്, ബ്ലൂസ്, കൺട്രി എന്നൊക്കെ പല സുഹൃത്തുക്കളും (നമ്മൾ സേതു, എം.ടി, മാധവിക്കുട്ടി , മീര എന്ന് ചൊല്ലും പോലെ ) അനായാസമായി ഇവരുടെ ചരിത്രം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, തമ്മിലുള്ള സിൻക്രീറ്റിസം എന്നൊക്കെ പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, മതഭ്രാന്തരെപ്പോലെ തീക്ഷ്‌ണതയോടെ വാഗ്‌വാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.

രണ്ടു മക്കളും എൻ്റെ സംഗീത പൊതു വിജ്ഞാനം കളിയാക്കി തുടങ്ങിയപ്പോൾ, പണ്ട് ‘ മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂവിലെ’ മോഹൻലാലിനെ ഉന്മത്തനാക്കുന്ന ‘ റാസ്പുടിൻ ‘ തേടിയ വാശിയോടെ , ഒരു സംഗീത പ്രയാണത്തിൽ ചെന്നെത്തി.

Odetta, Patsy Cline , Joan Baez, Aretha Franklin, Diane Ross, Janis Joplin, Cher, Karen Carpenter…Sinead O Connor, Selena, Bjork, Whitney Houston , Amy Winehouse….400 പേജുകളിലായി 103 സ്ത്രീ സംഗീതജ്ഞരുടെ ജീവിതവും കലയും, അപഗ്രഥനവും. ഓരോ പ്രബന്ധവും രചിച്ചിരിക്കുന്നത് ഒരു സ്ത്രീ തന്നെ. ഓരോ പടവും വരച്ചിരിക്കുന്നതും സ്ത്രീകൾ തന്നെ.

ജ്വലിക്കുന്ന പ്രതിഭ (talent എന്നാൽ ബിബ്ലിക്കൽ സമയത്തെ നാണയം), സമൂഹത്തോടുള്ള വാശി, തിളച്ചുയരുന്ന പ്രതിഷേധം, പുരുഷ, സ്ത്രീ സൗഹൃദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങൾ, നിലവിളികൾ, വിവാഹങ്ങൾ, വേര്പിരിയലുകൾ,കുഞ്ഞുങ്ങൾ , ചിലപ്പോഴൊക്കെ മദ്യ മയക്കു മരുന്ന് കൂട്ടുക്കെട്ടിന്‌ അടിമപ്പെട്ടുള്ള മരണങ്ങൾ… ഓരോ പാട്ടുകാരുടേയും ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഗാനങ്ങളും അവയുടെ പുറകിലെ പ്രചോദനവും രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
ആകമൊത്തം ഒരു ‘powerhouse rock’ അനുഭവം!


ദുഷ്ടർ തകർക്കാൻ നോക്കിയ ജീവിതങ്ങളാണ് പലരുടേതും. നല്ല സുഹൃത്തുക്കളുടെ കുറവ് വിളിച്ചോതുന്നവ. അടുത്ത് കൂടിയ പലരും ജീവശ്വാസം തന്നെ വലിച്ചെടുത്തു. പേരും, പ്രശസ്തിയും കൂടുംതോറും ‘vulnerability’ (വേട്ടയാടപ്പെടുന്ന മനസ്സ് എന്ന് വിവക്ഷിക്കാം) കൂടുന്നു. ചെറു പ്രായത്തിലെ മരണങ്ങൾ ധാരാളം. എന്നിട്ടും അവർ നിലനിൽക്കുന്നു , മരണമില്ലാതെ.

Joan Baez ഇന്റെ കഥ വായിച്ചതിനു ശേഷം അവരും , Bob Dylan ഉം കൂടിയുള്ള പാട്ടുകൾ തേടി പോയി. അവരുടെ തിക്‌തമായ ഒരു ജീവിതാനുഭവം, സുഖകരമായ സംഗീതമായി ‘Diamonds and Dust’ ഇന്റെ വരികളിലൂടെ സ്വയം അനുഭവിച്ചു; അവരുടെ സൗന്ദര്യത്തേയും, കഴിവിനേയും പറ്റി ഓർത്തിരുന്നു.

Karen Carpenter, ആഹാരത്തോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ  തോറ്റു  പോയപ്പോഴും, അവരുടെ സ്വരശുദ്ധി എത്രയോ പേരെ ഇന്നും കോൾമയിർ കൊള്ളിക്കുന്നു എന്ന് കണ്ടുപിടിച്ചു. അവരും Ella Fitzgerald ഉം കൂടിയുള്ള സംഗീത-ജുഗൽബന്ധി കേട്ട്, രോഗത്തിന്റെ പിടിയിൽ ക്ഷീണിച്ച മുഖവും, മാലാഖമാരെ വെല്ലുന്ന സ്വരവും ശ്രദ്ധിച്ച് മിണ്ടാതിരുന്നു.

‘Ditzy Heights of success’ എന്നൊക്കെ പറയില്ലേ? ഓരോ ഉയർച്ചയ്ക്ക് പിന്നിലും എന്ത് മാത്രം കണ്ണീരിന്റെ കഥകളാണ് ! എങ്കിലും ഒരു കാര്യം തീർച്ചയായി:

അറിവിന്റെ വൃക്ഷം, അത് എന്തിന്റെ തന്നെയായാലും, പ്രലോഭനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവ മറികടക്കുന്നവർ അനുഗ്രഹീതർ.
അപ്പോൾ, നന്മയും തിന്മയും വേർതിരിച്ചു കാണാം. അല്ലെങ്കിൽ, നന്മയും തിന്മയും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിക്കാനാവാത്ത ബന്ധം ഉൾക്കണ്ണുപയോഗിച്ചു മനസ്സിലാക്കാം.

മാലാഖമാരെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ   നിന്നും  താഴോട്ടിടുന്നത്  നമുക്ക് പരിചിതമായ മുന്നറിയിപ്പാണല്ലോ. എങ്കിലും, അവരുടെ സംഗീതമില്ലാതെ പ്രാർത്ഥനകളുണ്ടോ? ജീവിതമുണ്ടോ?

ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം


അമ്മയുടെ നിതാന്ത പരിശ്രമ ഫലമായി, ഞങ്ങളുടെ വീടെപ്പോഴും നല്ല വൃത്തിയും വെടിപ്പുമുള്ള ഇടമായിരുന്നു. ബെഡ്ഷീറ്റുകൾക്കു സൂര്യന്റെ മണമായിരുന്നെന്നു ഞാൻ കൂട്ടുകാരോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്! വാസനയുള്ള സോപ്പ് പൊടി കൊണ്ട് കഴുകി, നല്ല സൂര്യ പ്രകാശത്തിൽ ഉണക്കിയ ‘sunshine smell !’

‘Recycling’ എന്നൊക്കെ കേൾക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ, ഞങ്ങൾ വീട്ടിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. നിറമുള്ള തുണി, ആദ്യം സാരി രൂപത്തിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെട്ട് , പിന്നെയുള്ള അവതാരം കർട്ടനായും , തലയിണ കവറായും; അതിനു ശേഷം പാവം ‘hierarchy of status ആൻഡ് power’ -ഇൽ പിന്തള്ളപ്പെട്ടു പതുക്കെ അടുക്കളയിലെ കൈക്കല തുണിയായി പരിണമിച്ചു അതിന്റെ ജീവിത ചക്രം പൂർത്തിയാക്കി വന്നിരുന്നു .

ശ്രീമതി വത്സലയുടെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ, പഴയ തയ്യൽ യന്ത്രത്തേയും , കൈയൊടിഞ്ഞ തവിയേയും വിട്ടു പിരിയാനാവാത്ത വീട്ടമ്മയുടെ മനഃസ്ഥിതിയെ പറ്റി പരാമർശനമുണ്ട്‌.
അമ്മ, എന്റെ രണ്ടാം ക്ലാസ്സിലെ പ്രോഗ്രസ്സ് കാർഡ് എടുത്തു കൊച്ചു മോൾക്ക് കാണിച്ചു കൊടുത്തപ്പോൾ, ഞാൻ ശരിക്കും അതിന്റെ വേറൊരു മാനം കണ്ടു.
‘ നിന്റെ അമ്മയുടെ റാങ്ക് നോക്ക്…’ എന്നൊരു കൊച്ചു കുത്തും!
എന്റെ കുറുമ്പി കുട്ടി , പുരികങ്ങൾ ചുളിച്ചു കൊണ്ട്, പുരാവസ്തു ഗവേഷണം മാതിരി, ഈജിപ്ഷ്യൻ മമ്മിയുടെ നിറഞ്ഞ ഭരണകാലം, വിശദമായി പരിശോധിച്ചു!
‘ അമ്മയ്ക്ക് പണ്ടേ കണക്കു പ്രിയമല്ല അല്ലേ ?’ എന്നൊരു എതിർ വാദം വാദിച്ചു, എന്റെ ബാല്യ കാല റാങ്കു നേട്ടങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാക്കി, അമ്മൂമ്മയോടു പോര് വിളിച്ചു.
‘പിന്നേ ! ഞാൻ കാണിച്ചു തരാം അവളുടെ സര്ടിഫിക്കറ്റകള് !’ എന്ന് അമ്മ തലയും കുത്തി അവളുടെ വിദഗ്ദ്ധമായ കുരുക്കിൽ വീഴുകയും ചെയ്തു.
‘ ഈ അമ്മൂമ്മ എന്തിനാ ഇതൊക്കെ സൂക്ഷിച്ചു വയ്ക്കുന്നത് ?’ ചോദ്യം വരാൻ അധികം താമസ്സമുണ്ടായില്ല.
‘നിന്നെ കാണിക്കാൻ…’ ഞാൻ ഉത്തരമുണ്ടാക്കി, പരീക്ഷ ജയിക്കാൻ നോക്കി.

‘ നിന്റെ ചേച്ചി ആദ്യമായി കൈപിടിച്ച് പാല് കുടിച്ച സ്റ്റീൽ ഗ്ലാസ് .’ അമ്മ ഒരു കുഞ്ഞു ഗ്ലാസും എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു.
ഇളയവൾ ‘whatever’ എന്ന സാമാന്യഅർത്ഥം വരുന്ന, ലോകത്തിലെ സകലമാന പുതു തലമുറയ്‌യ്ക്കും പരിചിതമായ ‘eye-rolling’ എന്ന വിശ്വമനുഷ്യഭാഷയിൽ ചിന്തകൾ വ്യക്തമാക്കി തന്നു.
പിന്നെ, ഞാനും അമ്മയും തനിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ഞാൻ പറഞ്ഞു ..’ അമ്മാ, ഞാനും സൂക്ഷിച്ചു വയ്ച്ചു തുടങ്ങി…’

‘Minimalism’ എന്നൊരു വഴിയുണ്ട്. ആവശ്യത്തിന് വേണ്ടതേ പാടുള്ളൂ. ബാക്കി ദാനം ചെയ്യാം. പൊടി തുടച്ചും, നിലം തുടച്ചും പരിക്ഷീണരാകേണ്ട; മനുഷ്യന് അധികം സാധനങ്ങൾ വേണ്ടല്ലോ !
Marie Kondo എന്ന ജാപ്പനീസ് സുന്ദരി, ‘de-cluttering’ ഇന് പുതിയ പരിഭാഷ നൽകി, സാധങ്ങൾ വേണമോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീർച്ചപ്പെടുത്തി, ജീവിതം ലളിതമാക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അവരുടെ പുസ്തകം വിറ്റു പോയത് ലക്ഷങ്ങളാണ്!

അപ്പോൾ ഇന്നത്തെ എന്റെ ചിന്ത വിഷയം: കൂടുതൽ ലാളിത്യവും, ഓർമ്മകളുടെ സൂക്ഷിപ്പും എങ്ങനെ ഒരുമിച്ചു കൊണ്ട് പോകും?
കൂടുതൽ കൊടുക്കണോ, സൂക്ഷിക്കണോ?
വൃത്തിയും വെടിപ്പുമുള്ള, സൂര്യ പ്രകാശത്തിന്റെ വാസനയുള്ള വീട് വേണോ വേണ്ടയോ?

പണവും പരുന്തും

rachel carson

കാലിഫോർണിയയുടെ ശരിക്കുള്ള താമസക്കാർ മെക്സിക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കാരായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ ഭരണകൂടം, പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അവസാന നിമിഷം വരെ തല താഴ്ക്കാൻ വിസ്സമ്മതിച്ച ആ ഗോത്രക്കാരെ തോല്പിച്ചു എന്ന് ചരിത്രം.
പിന്നീട്, എഡ്‌വേഡ്‌ ഫിറ്റസ്ജ്‌റാൾഡ് ബീൽ എന്നൊരു അവസരവാദി (opportunist എന്ന് തന്നെ യാണ് സർക്കാരിന്റെ മ്യൂസിയത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്!), ഇന്ത്യക്കാരുടെ പുനർവിസ്ഥാപനത്തിനായി ചീഫ് സൂപ്പർവൈസറായി/സർവേയറായി എത്തി. അയാൾ ‘തനി’ സർക്കാരുദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. നാലു കൊല്ലത്തെ സാമ്പത്തിക ക്രമക്കേടുകൾ കാരണം എബ്രഹാം ലിങ്കൺ പിരിച്ചു വിട്ടപ്പോഴേക്കും, സർക്കാരിനെ പറ്റിച്ചു, ഇന്ത്യക്കാരെ പറ്റിച്ചു, സ്വകാര്യമായി വാങ്ങിച്ചു കൂട്ടിയ ഭൂമിയുടെ ഒത്ത നടുവിൽ ‘പുനർവിസ്ഥാപനത്തിനായി’ തെറ്റായ രേഖയുണ്ടാക്കി, കോടീശ്വരനായി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ‘Tejon Ranch’ എന്ന പേരിൽ ഏറ്റവും വലിയ സ്വകാര്യ സമ്പത്താണ് അയാളുടെ കൈവശമായത്.
പക്ഷിമൃഗാദികൾ സമൃദ്ധമായ ആ സ്ഥലങ്ങൾ കാലാന്തരേ അയാളുടെ പുത്രൻ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് മുതലകൾക്കു (മുതലാളികൾക്കു)വിൽക്കുകയും, മണ്ണിന്റെ മക്കളുടെ ഭൂമി അങ്ങനെ വൻകിട ബിസിനെസ്സ്കാരുടെ കൈയിൽപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
അമേരിക്കൻ ജനതയുടെ ശക്തിയെന്തെന്നാൽ അവർ ഇതൊക്കെ പച്ചയായി, പരസ്യമായി എഴുതിവെച്ചിട്ടുണ്ട് ! അന്ധമായി ‘വികസനം’ വേണ്ടയെന്നും പ്രകൃതിക്കും അവകാശം ഉണ്ടെന്നും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ മുറകൂട്ടിയ കാരണം ഒരു തരം അർദ്ധമനസ്സുള്ള സമവായം രൂപപ്പെടുന്നു. റാഞ്ചുകാരുടെ കടുംപിടിത്തം കാരണം അമേരിക്കൻ സെന്റർ ഫോർ ബിയോളോജിക്കൽ ദിവേഴ്സിറ്റി യിലെ ശാസ്ത്രഞ്ജർ negotiating table വിട്ടുപ്പോയി എന്നും എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.

‘ദി ഫൈറ്റ് /ഫ്ലൈറ്റ്  ഓഫ് ദി കോണ്ടോർ’ എന്ന ഒരു ഡോക്യൂമെന്റരി ഉണ്ട്. കഴുകൻ വർഗ്ഗത്തിലെ ഈ ജനുസ്സിനു ജന്മ ഭൂമി ‘വികസനമില്ലാതെ’ വെറുതെ വിട്ടാൽ മാത്രമേ പുനർജീവനമുള്ളൂ…ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രകൃതിവൈവിധ്യമുള്ള ‘Biodiversity സേഫ് zone’ ആയിട്ട് കുറച്ചു ഭൂമി ‘ആർത്തിക്കാർക്കു’ കൈമാറ്റം ചെയ്യാതിരിക്കാൻ റാഞ്ചുകാർ സമ്മതിച്ചു എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്…ചോദിച്ചതിൽ നിന്നും വളരെ കുറച്ചു ഭൂമി മാത്രം ! അങ്ങനെ ‘ഇനിയും മരിക്കാത്ത ഭൂമി, നിന്റെ ആസന്ന മൃത്യവിന് ഇനിയെത്ര കാലം’ എന്ന കവിവാക്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിലൊരു കഥ.

എല്ലാ നാട്ടിലേയും കഥകൾ ഒന്ന് തന്നെ : avarice vs balance

ജീവിച്ചുമുടിച്ചിടാനുള്ള ത്വരയും ‘ശാന്ത ശാന്തമെൻ നിശ്വാസത്തിൽ’ ലയത്തോടെ ഒഴുകാനുള്ള പ്രേരണയും. എല്ലായിടത്തും മനുഷ്യന്റെ അധമപ്രകൃതിയും മനുഷ്യന്റെ ഉന്നത ചിന്തകളുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ.
‘പണത്തിനു മേലിൽ പരുന്തും പറക്കില്ല’ എന്ന മട്ടിലാണ് ലോകമെവിടേയും കാര്യങ്ങൾ. Condor എന്ന കഴുകനും അതിനു കഴിഞ്ഞില്ല.

‘നിങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രകൃതിയെ കാക്കും?’ എന്നൊരു ചോദ്യവും ഉത്തരങ്ങൾ എഴുതാൻ അവസരവും ആ മ്യൂസിയം തന്നു.’Environmental politics അഥവാ പ്രകൃതി രാഷ്ട്രീയത്തെ പറ്റി കൂടുതൽ അറിവ് ഞാൻ നേടും !’ എഴുതിയിരിക്കുന്നത് പുതിയ തലമുറയിലെ ഒരു ഉശിരുള്ള കൈയെഴുത്തു തന്നെ.

അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ നെടുവീർപ്പിട്ടു; വിജയലക്ഷ്മിയുടെ ‘വിൽപ്പത്രത്തിലെ’ വരിയോർത്തുപ്പോയി…
‘സ്വച്ഛമാം വെയിലിൻ തിളക്കമേ സ്വർണ്ണമാം സ്വത്തു നമുക്കെന്നതോർത്ത് ഉല്ലസിക്കാൻ,
ഒത്തിരിയാണ് കർമ്മങ്ങളെന്നാലും ഇത്തിരി നേരം കിനാവിന്നുമേകുവാൻ,
കെട്ട ചെരാതുപോലമ്മ പോയാലും, എൻ പുത്ര, മറക്കാതിരിക്ക,
ഇന്നെന്നപോൽ,  ദുഃഖങ്ങളിൽ നിത്യമോചനമേകുമീ സ്വപ്‌നങ്ങൾ
വിൽപ്പത്രമായി നൽകുന്നു ഞാൻ!’