Better to Light a Candle…


‘Lord! Use me in your service.’

And when you pray thus, miracles happen.

Dear Sister, working in the remotest villages, wanted to stitch masks and distribute them freely to the villagers. But she had no way of stepping out of the convent to purchase the raw material.

‘So much to do…how do I do it?’

The desire of that pure heart triggered energy vibrations elsewhere. Lo and behold, we found someone to help her overcome the obstacle. He, another good heart, had purchased hundreds of masks from his own salary for the poor and was delighted to be of help.

Soon the stitching machines of the convent will work night and day, and many village women will contribute towards making the world a kinder place.

Sometimes, all one needs is a pure wish…a selfless prayer.


“Ikigai”: where passion meets mission, profession and vocation.

( Book  By Hector Garcia, Francesc Miralles)


What you love merges with

What the world needs

What you can be paid for

What you are good at.


P.S. I feel proud of many silent people working round the clock to help us. Hats off to doctors, nurses, police officers,  paramedics, sanitation workers…so many countless people out there struggling to keep us safe, well fed and healthy.  Collectors and SPs are  doing outstanding work in such dire times.

Blessed are those who are not cynical, who do not rave and rant about the sad state of affairs but end up doing some things for bettering the situation..

Better to light a candle than to curse the darkness.

A time to be grateful.



Step Four, Yes!


When you devote five hundred plus hours for a project and it never materializes for some inexplicable reason, what do you do? It can be a dream job, a dream home, a dream whatever! Well, here goes:

  1. Curse. Curse. Curse. No good. Curses rebound.
  2. Practice indifference. No good. It deepens the pain.
  3. Pretend to be super cool. Idiotic. Synonym, Inane.
  4. Accept. Reflect. Take up something better. Yes.

In fact, take up something better. A better job, a better home, a better dream! It works. Trust me.

The very act of  accepting the inevitable triggers energy. Then, when you set a new target, the energy grows by leaps and bounds.

‘No effort is ever wasted,’ someone wise quipped, as I elaborated on what had happened to one of my translation projects. ‘ Besides, if you can bring yourself to not hate, that will be best.’

I hummed and hawed at that time. The streak of unforgiving temper burned bright even as I tried to skip from step 1 to 2 to 3 to 4.


The next project came magically. By a beautiful coincidence it demanded the same references which had piled up on my work table due to the forgotten project. The flow started quicker. The energy grew with my gratitude.

When I laughingly mentioned about the change to my beloved Missionary Sister, she was delighted.

‘I am loving my new project.’ I told her.

‘Listen, what He decides will happen. Would you have taken  up the new project, if the old one hadn’t failed?”

‘No chance!’

‘ That’s the magic. Submit to the divine will. Do your best.’

I grinned. When you are lovingly fed tapioca and fish curry along with saintly advice, it is extremely palatable!


It is like losing weight, this new way of thinking.

  1. Curse, curse, curse. No good. If you eat too much, it shows up on your body. It rebounds.
  2. Practice indifference. No good. The pain of being unhealthy will still bite.
  3. Pretend to be super cool. Absurd. Synonym, Ridiculous.
  4. Accept. Reflect. Take up something better. Like walking few kilometers per day. Yes.

It works. Trust me.









The Secret of Resilience


It is human nature- indeed animal nature- to protect one’s own turf. Whether it is threat to family, home environs, or one’s physical or emotional well being. Since the world we live in manifests all the laws of the jungle, survival becomes a strategic imperative often.

We all have our favourite dreams: a Tolkienesque escape world of peace and tranquility. We would be puttering around dreamily, away from the harsh realities:even as the  armies of dark menace starts gathering faraway. We  yearn for poetry and peace, theatre and music; tasty meals and wonderful books. Who cares about the turmoil anyway? But as the newspaper arrives, we are jolted back to the darkness, the heaviness of depression setting down on one’s sensibilities yet again.

I have come to cherish moments of calm, knowing that what the morrow brings would be beyond my control. To enjoy the sunshine when it falls on my chair as I sit near the patio, and breathe. As simple as that. A day in which my loved ones are safe and sound, and there are no pressing worries, is indeed a day of bliss.

Gratitude for what we have, I have realized, is a prayer worth chanting. It is on days of stress that we need to count the blessings more.

Once I read a sentence: ‘God runs a beauty parlour’. It hinted that the ‘inner’ beauty is vital to well being.

If the heart were a home, what would be inside it?

The dark curtains of dank frustration, the green stinking floors of envy, the poisonous fumes of hatred and wrath ensconcing everything, and the dirt of malicious gossip staining the walls? The sofas piled with tonnes of greed, the book racks filled with volumes on viciousness and manipulation?


Beauty, order, cleanliness, peace and joy?

Filling our inner selves with happiness, is a choice which is totally dependent on us. We are the owners of that precious turf and have to defend our own!

Whatever be the plotting of the metaphorical armies of Mordor, the heart of every human being can be defended against the deadly glance of the Saurons of the world. We have to guard fiercely our inner reserves of joy, delight, beautiful thoughts, love, compassion, strength….Strangely, the reservoir of all delightful words which bring in a rush of happiness also can be interpreted as the manifestation of the Divine.

We have to visit God’s beauty parlour frequently. And come back, truly strong. The secret source of resilience to combat the worldly duels of every day? Now you know too.








Needy Eyes


Yesterday, I saw streaming eyes. The  young man,  a boy rather, was in jail; accused of stealing a mobile. When we spoke to him further, he started weeping. His speech was affected by his emotions. Even so, one could easily discern slight developmental retardation. His story was that he had stolen nothing at all. He had been loitering near a town. He had no clue as to why he was caught. He wanted to see his mother.

He had been languishing for months inside, even when it was a petty offence. Our group was willing to pay the dues for his release and cut short his unending travails. It cost us exactly one  thousand rupees. He wept again when told that he would walk out free in  a day’s time.

‘I will not go away from my village now. I am going to be with my mother. Thank you.’ He was overwhelmed. We were humbled and awed by the experience.

Many suffer incarceration unnecessarily, most often unjustly, being victims of circumstances. They are not criminals who loot or murder, or those who conspire and indulge in shameless corruption by selling their positions of power for status and rewards. When such travesties of justice happen, we shrug indifferently. When we see an innocent jailed, we turn our faces away.

What do we worship in daily life? Power, money, societal applause, positions, luxury, glamour, fame…?

What do the spiritual texts exhort us to worship? Kindness, compassion, giving, loving, strength, honesty, purity, goodness.

I have realized in my  life journey that so many wait by the waysides of our lives: eager for one gesture of kindness. If we reach out, the divine universal energy fills our hearts and sinews. When we are blessed to be givers, we are truly graced by the Lord: by whatever name each may address that Love.

And what more, with His Grace flows immense strength, that you are always protected by  a miraculous, unseen energy which makes one fearless.

When one forgets oneself, truly does one know oneself.

‘ Do not keep needy eyes waiting’ [Sirach 4: 1]

And as for that weeping boy, he has now inspired me to be a better human being.

ഹേമത്തിനുണ്ടോ നിറക്കേടകപ്പെടൂ?


സ്വർണ്ണത്തിന് കാലാന്തരേ നിറം മാറാറില്ല. അതാണ്, എഴുത്തച്ഛൻ ശാരിക പൈതലിനെ കൊണ്ട്, സുന്ദരമായി പറയിച്ചത്.
ചില സത്യങ്ങൾക്കും സുവർണ്ണ ഛായ കാണാം. അത് ഞാനിന്നലെ കണ്ടു.

കൗശാംബിയെന്ന ചെറിയ ജില്ല. പണ്ട് അലഹബാദിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ചരിത്ര താളുകളിലും തങ്ക ലിപികളിലാണ് കൗശാംബിയുടെ സ്ഥാനം . ബുദ്ധന്റെ പുണ്യ ദർശനം ലഭിച്ച സ്ഥലം.അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ പ്രവർത്തന മണ്ഡലം. മഹാഭാരത കഥകളിൽ തിളങ്ങുന്ന വർണ്ണനകൾ. വത്സ രാജ്യമായിരുന്നു എന്ന് ചിലർ. ജനമേജയന്റെ പിൻഗാമികൾ ഭരിച്ച സ്ഥലമെന്നും ചിലർ. ഇന്ന്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പിന്നോക്ക ജില്ലകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്!

വൃക്ഷ കുംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി, മേൽനോട്ടത്തിന് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടാണ് ഞാനെത്തിയത്. ജില്ലയിൽ 17 ലക്ഷത്തിലധികം മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നു: ഏക ദിവസം. അത്, 22 കോടി എന്ന സംസ്ഥാന ലക്ഷ്യത്തിൽ ഒരു തുള്ളി ജലം മാത്രം. എങ്കിലും, “പല തുള്ളി പെരു വെള്ളം” എന്നത് കേരളീയർക്ക് നന്നായി അറിയുന്ന പാഠമാണല്ലോ !

പച്ചിച്ചു കണ്ണ് കുളുർപ്പിച്ചു കിടക്കുന്ന മഹീ തലം. മഹുവ എന്നൊരു അതി സുന്ദര മരം കണ്ടു. കൗശാംബി ഭാഗത്തു തന്നെ വേരുള്ള ഓർഡർലി പറഞ്ഞു : ” മാഡം, ഇതിന്റെ പൂവുകൾ കൊണ്ട് നാട്ടുകാർ ദേശി ദാരു (ചാരായം) ഉണ്ടാക്കുന്നു. കായ ഉണക്കിപ്പൊടിച്ചു മാവിൽ ചേർത്ത് പൂരി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഈ മരത്തിന്റെ തടിയുടെ ശക്തി ഒന്ന് വേറെ തന്നെ. പത്തിരുപത്തഞ്ചു കൊല്ലം പിടിക്കും ഒന്ന് പൂർണ വളർച്ച എത്താൻ! ”

ഞാൻ എന്റെ സംശയങ്ങൾ DFOയോട് ( ജില്ലാ വനം വകുപ്പ് മേധാവി) ചോദിച്ചു.  “സോനെഭദ്രയിലെ ആദിവാസി സമുദായങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർ കിലോകണക്കിന് മഹുവയുടെ പൂക്കൾ അരി മേടിക്കാനായി  വിൽക്കുമായിരുന്നു. ശരിക്കുള്ള വില ആയിരത്തോളം വരും . ആ സാധുക്കൾക്ക് പകരമായി 25 രൂപയുടെ ഒരു കിലോ അരി കൊടുക്കും . മഹുവ മറിച്ചു വിറ്റവർ ധനാഢ്യരായി. ഞങ്ങൾ സർക്കാർ പദ്ധതിയിലൂടെ മഹുവ പൂക്കൾ നേരിട്ട് മേടിക്കാൻ തുടങ്ങി .” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

വൈക്കോലിൽ പൊതിഞ്ഞു,  തൈകൾ കൊണ്ടു വന്നു. ഗ്രാമത്തിലെ സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ അവയെ നട്ടു.

തളിർ തൈകൾ വാങ്ങിടുവാൻ വന്ന ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ ഒരു ചെറിയ ആൺകുട്ടി . മുഷിഞ്ഞ ഷർട്ട്. പോക്കറ്റ് ആകപ്പാടെ കീറി  തൂങ്ങുന്നു. പാന്റ്സ് കീറിയതാണ് , തെറുത്തു  വച്ചിരിക്കുന്നു.

‘നീ ഇന്ന് സ്കൂളിൽ പോയില്ലേ?’  ചെറുപ്പക്കാരനായ കളക്ടർ ചോദിച്ചു.


‘എന്തേ ?’

‘ ഇട്ട തുണി  മാറ്റിയിടാൻ മറ്റൊന്ന്  ഇല്ലായിരുന്നു സാർ .’

ഞാൻ ഞെട്ടി പോയി.

‘യൂണിഫോം കിട്ടിയില്ലേ നിനക്ക്? രണ്ടു ജോഡി?’

‘ഒന്നേ കിട്ടിയുള്ളൂ. അത് കഴുകി നനച്ചു..ഇന്ന് ഉണങ്ങി കിട്ടിയില്ല.’

ഞാൻ ആ കുഞ്ഞിന്റെ മുഖത്തു നോക്കി നെടുവീർപ്പിട്ടു പോയി.  ഇതാ HDI യുടെ (ഹ്യൂമൻ ഡിവലപ്‌മെന്റൽ  ഇന്ഡിക്കേറ്റർസ്) ശരിയായ പരിച്ഛേദം.

(എന്തായാലും അവനു സ്കൂളിൽ പോകാൻ യൂണിഫോം നല്കാൻ ജില്ലാ വിദ്യാഭാസ ഓഫീസറോട് നിർദേശം കൊടുത്തു. അവൻ സ്കൂളിൽ ഇരുന്നു പഠിക്കുന്ന ഫോട്ടോയെടുത്തു അയക്കുവാനും പറഞ്ഞു ഓഫീസറോട്. )

തിരികെ വരും വഴി, കളക്ടർ എന്നോട് പറഞ്ഞു : ‘ മാഡം, ഞാനും വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ടാണ് പഠിച്ചത്. കോളേജ് കഴിയും വരെ നന്നായി ഇംഗ്ലീഷ് പോലും അറിയില്ലായിരുന്നു.  ഒരു സഹോദരൻ  ഗ്രാമത്തിൽ  ഒരു  ചെറിയ കട നടത്തുന്നു. മൂത്ത സഹോദരൻ ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്. അച്ഛൻ തെഹ്‌സിലിൽ ഒരു ക്ലർക്കായിരുന്നു. ജില്ലാ കളക്ടറുമാർ വരുമ്പോൾ എന്നെ കൊണ്ട് പോയി കാണിക്കും. പിന്നെ പറയും, ‘മോനും ഒരുനാൾ ഇതുപോലെ ആകണം കേട്ടോ!’  എന്റെ അച്ഛന് വേണ്ടിയാണു ഞാൻ IAS നേടിയത്.   അച്ഛൻ ഇപ്പോഴും സാധാരണക്കാരനായി ഗ്രാമത്തിൽ  റിട്ടയേർഡ് ജീവിതം നയിക്കുന്നു.’

‘സ്വർണ്ണത്തിനു സുഗന്ധം പോലെ’ എന്നൊരു ചൊല്ലുണ്ട് ഹിന്ദിയിൽ…നല്ല വ്യക്തിത്വങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണങ്ങളെ കിട്ടുമ്പോൾ ഉണ്ടാവുന്ന ആകർഷകത്വത്തിനെ പറ്റിയാണ് പരാമർശം.

സ്വന്തം വേരുകൾ മറക്കാത്ത നന്മയുള്ള ആ യുവാവിനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞു ,’ എന്നും ഇത് പോലെ ലാളിത്യം കാത്തു  സൂക്ഷിക്കുക.’

‘ഹേമത്തിനുണ്ടോ നിറക്കേടകപ്പെടൂ’ എന്നും ഓർത്തു പോയി, ഒരിക്കൽ കൂടി.




ഈശ്വര നാമം



‘ ദൈവമേ! ഭ്രാന്തെടുക്കുന്നു…ഇത് എന്തൊരു ലോകം! എനിക്ക് ഇതിൽ ഇടമുണ്ടോ? ‘
ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കാത്തവർ കുറവാകും ഇക്കാലത്ത്‌ .
( നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെയുള്ള മനോവ്യാപാരങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാത്ത വ്യക്തിയാണെങ്കിൽ ഒരു സ്പെഷ്യൽ നമോവാകം!)
എന്തായാലും എനിക്കിങ്ങനെ കൂടെക്കൂടെ തോന്നാറുണ്ട്.

പണ്ട് കാലത്തായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇത്തരം ‘angst’ വകുപ്പിൽ പെട്ട് ഉഴലുമ്പോൾ, നല്ല ഒരു പുസ്തകം വായിച്ചാൽ മതിയാകും. ഇല്ലെങ്കിൽ, അറിവുള്ള വല്ലവർക്കും കത്തെഴുതാം…കവിതാ പാരായണത്തിൽ തത്കാലം കുറച്ചു നേരം വിഷമങ്ങൾ മറക്കാം. ഇതിനും പറ്റിയില്ലെങ്കിൽ സമൂഹത്തിന് നന്മയുണ്ടാക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വ്യാപൃതരാവാം.ഇത് അനുഭവങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തു നിന്ന് പറയുന്നതാണ്.

ഇന്നിപ്പോൾ, ‘ എന്നെ കഴിഞ്ഞേ ലോകമുള്ളൂ’ എന്ന മട്ടിൽ നടക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ, ‘ എൻ്റെ വീട്, എൻ്റെ വസ്ത്രം, എൻ്റെ cool quotient, എൻ്റെ ഫോട്ടോ…’ എന്ന പ്രളയത്തിൽപ്പെട്ടു വിഷമിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് പറയുന്നു:

“ഇനി നീയും കൂടി കൂവണ്ട കേട്ടോ! അല്ലെങ്കിൽ തന്നെ ഭൂമിയ്ക്ക് ശബ്ദ കോലാഹലങ്ങൾ സഹിക്കാൻ വയ്യ എന്നായിട്ടുണ്ട്! എങ്ങാനും അടങ്ങിയിരുന്നു ഈശ്വരനാമം ജപിച്ചോ!’

പണ്ട് എം ടി യുടെ തിരക്കഥകളിൽ സ്ഥിരം കാണുമായിരുന്നു : ( മീനാക്ഷിയമ്മ , പ്രായം 40- 45 , കാലുംനീട്ടിയിരുന്നു അദ്ധ്യാത്മ രാമായണം/ഭാഗവതം വായിക്കുന്നു.) എൻ്റെ പ്രായം അതും കഴിഞ്ഞു ! അതിനാൽ അതൊരു ഓപ്ഷൻ തന്നെയാണ്.


കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ മേലുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ തടയുക : വിഷയത്തിൽ സംസാരിച്ചത് അഡിഷണൽ ജില്ലാ ജഡ്ജി പദവിയിലിരിക്കുന്ന ബഹുമാന്യയായ വനിത . എത്ര വിനയം, എത്ര അറിവ് . മൂന്നു വയസ്സുള്ള പെൺകുഞ്ഞിനെ മിഠായി നൽകി കൂട്ടികൊണ്ടു പോയി ഉപദ്രവിച്ച ദുഷ്ടന് ആറു മാസത്തിനുള്ളിൽ ശിക്ഷ വിധിച്ച കഥ പറഞ്ഞു . എന്നിട്ട് കേട്ടിരുന്ന സ്കൂൾ കുട്ടികളോട് പറഞ്ഞു ” മക്കളെ, എല്ലാവരേയും വിശ്വസിക്കല്ലേ ! ഒരു അപേക്ഷയാണ് !’
പതിനാലു വയസ്സുള്ള പെൺകുട്ടി ആത്മഹത്യ ചെയ്തതതു   പറഞ്ഞു പ്രിൻസിപ്പൽ. പാവം കുട്ടി. അവളുടെ ഫോട്ടോ morph ചെയ്തു വൈറൽ ആക്കി ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു ‘ദബാംഗ്’ അഥവാ ഗുണ്ട. കടുത്ത മനസ്സമ്മർദനത്തിനു വഴങ്ങി അവൾ വിഷം കഴിച്ചു. അവളുടെ അമ്മ അതിൻ്റെ ആഘാതത്തിൽ നിന്നും പുറത്തു വന്നിട്ടില്ല. അയാളെ ഇപ്പോഴും പിടികൂടിയിട്ടില്ല. പോലീസിൽ റിപ്പോർട്ട് എഴുതിക്കാൻ വളരെ കഷ്ട്ടപ്പെട്ടു .
ഇനിയെന്ത് ചെയ്യും?
അപ്പോൾ വേറൊരു കഥ കേട്ടു : ദിവസവും ചോറും കറിയും മേടിച്ചു കൊടുത്തു കൊണ്ട് പാവപ്പെട്ട , ചെറിയ പെൺകുട്ടികളെ ദേഹവ്യാപാരത്തിനു ഉപയോഗിച്ച ഒരുവൻ. പെൺകുട്ടികളുടെ കൈകൾ നിറയെ ബ്ലേഡ് കൊണ്ടുള്ള മുറിപ്പാട് ! ‘
‘മാഡം ! മയക്കു മരുന്നും മറ്റും കൊടുത്തു പലർക്കും കാഴ്ച വയ്ക്കും. പകൽ ഭിക്ഷയെടുപ്പിക്കും. വയറു നിറച്ചു ആഹാരം- അതായിരുന്നു അതുങ്ങളുടെ സ്വപ്നം!’
കേട്ടിരുന്നപ്പോൾ തോന്നി, ദൈവമേ, ചെയ്യാൻ എന്ത് മാത്രം ജോലി കിടക്കുന്നു. കണ്ണീരു ഒഴുകിയൊഴുകി തളർന്ന അമ്മമാര് ചുറ്റും. അപ്പോളാണോ നമ്മുടെ ‘angst/existential dilemma?’

നാം കാണുന്നതിനും അപ്പുറം ഒരു ലോകം. അവിടെ നമ്മുടെ ഒരു സ്നേഹ സ്പർശനം ആവശ്യപ്പെടുന്ന എത്രയോ ആളുകൾ.
സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ പറഞ്ഞിട്ടില്ലേ : ” ഒരു ജീവിയുടെ കണ്ണീരു തുടയ്ക്കൂ…അപ്പോൾ അനന്തമായ പ്രപഞ്ച ശക്തി നിന്നിൽ വന്നു ചേരുന്നു .”
ചിലപ്പോൾ അതാവും  ഏറ്റവും നല്ല ഈശ്വര പ്രാർത്ഥന.

Whither Goest Thou Lord?

kishkinda Kanda

Kishkindha Kanda getting ready…the first look!

“Quo Vadis, Domine?” Whither Goest Thou Lord?

Take me with you always…a speck of dust clinging at your beautiful feet. What majestic sights you show me all the while!

Josh Groban’s beautiful lyrics are the best to denote my feelings: (Thank you  Kathu for making me listen to this!)

You Raise Me Up

“When I am down, and, oh, my soul, so weary
When troubles come, and my heart burdened be
Then, I am still and wait here in the silence
Until you come and sit awhile with me
You raise me up, so I can stand on mountains
You raise me up to walk on stormy seas
I am strong when I am on your shoulders
You raise me up to more than I can be…”

യാ ദേവി സർവ്വ ഭൂതേഷു മാതൃ രൂപേണ സംസ്ഥിതാഃ

women moms


‘ ങ്ഹാ ! നീയിങ്ങനെ യാതൊരു ചുമതല ബോധവുമില്ലാതെ കൂർക്കം വലിച്ചു കിടന്നുറങ്ങിയ്ക്കോ! നിന്നെക്കാൾ കഴിവും ബുദ്ധിയുമുള്ള എത്രയെത്ര കുഞ്ഞുങ്ങളാണ് പഠിക്കാൻ സാഹചര്യമില്ലാതെ കരയുന്നത് എന്നറിയാമോ ? എണീറ്റ് മുഖം കഴുകി , പഠിക്കാൻ ഇരിക്ക് !’
ഇതെന്റെ family heirloom ..അമൂല്യമായ കുടുംബ സ്വത്താണ് . ഞാൻ ഈ വരികൾ കേട്ടാണ് വളർന്നത്. രണ്ടു മക്കളോടും ദയവോടെ, തീരെ വേർതിരിവില്ലാതെ ഞാൻ കൈമാറിയ മാതൃ-സമ്പത്താണ്.

ഇന്ന് രാവിലെയും ചെറിയവൾക്കു കൊടുത്തതേയുള്ളൂ അതിന്റെ ഒരു നുറുങ്ങു സ്വർണ്ണ വെട്ടം : ‘ എണീറ്റ് പോടീ പഠിക്കാൻ !’

മകൾ, ഈ സ്കൂൾകാർക്ക് വെളുപ്പാൻ കാലം ഏഴു മണിക്ക് ക്ലാസ്സു തുടങ്ങാൻ അവസരം കൊടുത്ത കളക്ടറേയും മറ്റും ചെറിയ നിലയ്ക്ക് പ്‌രാകി കൊണ്ട് എണീറ്റ് വന്നു. എന്റെ നേരെ ക്രോദ്ധത്തോടെ നോക്കി . യാതൊരു വിട്ടുവീഴ്ചയും കിട്ടാൻ സാഹചര്യമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി , പത്തിയടക്കി പല്ലു തേയ്ക്കാൻ പോയി.

ഞാൻ നെടുവീർപ്പിട്ടു ഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം അവരുടെ കാലത്തോട്ടു പോയി.

(ഭൂതം ഒന്ന്)

‘ കീറിയ ഷൂസാണ് ! എനിക്ക് വയ്യ അതും ഇട്ടു കൊണ്ട് സ്കൂളിൽ പോകാൻ !’ അത് പറഞ്ഞത് ഞാൻ.
‘ കീറിയതാണോ? നാളെ സോൾ പിടിപ്പിക്കാം . ബുക്കു കീറിയതല്ലല്ലോ? അത് നോക്കിയാൽ മതി !’ അത് പറഞ്ഞത് അമ്മ.

(ഭൂതം രണ്ട് )

‘ അമ്മേ , യൂണിഫോം നരച്ചു…’
‘സാരമില്ല. നന്നായി കഴുകി തേയ്ച്ചു തരാം. പബ്ലിക് ലൈബ്രറിയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ബുക്കുകൾ വായിച്ചു തീർന്നോ നീ?’
(ഭൂതം മൂന്ന് )
‘ കൊച്ചു ചിറ്റയെ കണ്ടു പഠിക്ക് ! മൂന്നു ജോഡി ഡ്രെസ്സുമിട്ടാണ് ഡോക്ടറായത് ! അതും റാങ്കോടെ . രാത്രിയിൽ രണ്ടു മണിക്കെണീറ്റു കട്ടൻ കാപ്പി ഉണ്ടാക്കി പഠിച്ച കുട്ടിയാണ് അവൾ. അത് പോലെ പഠിക്കണം കേട്ടോ. എണീറ്റ് പോ …!’

അങ്ങനെ അങ്ങനെ നല്ല ഭൂതങ്ങൾ എന്നെ കാലചക്രത്തിന്റെ കറക്കലുകളിലൂടെ വലിച്ചു കൊണ്ട് പോയി (…ചാൾസ് ഡിക്കൻസ്/ ക്രിസ്മസ് കരോൾ Ghost ഓഫ് ദി Christmas Past … ഓർത്താൽ ഏകദേശ രൂപം കിട്ടും )

വർത്തമാനം :

‘ മാഡം , നിങ്ങളെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ INFLUENCE ചെയ്ത വ്യക്തി?’
‘എന്റെ അമ്മ ‘.

രണ്ടു ദിവസം മുൻപ് പ്രിയപ്പെട്ട സുഹൃത്ത് ഒരു ഫോട്ടോ അയച്ചു തന്നു.
‘ ഉടുത്തിരിക്കുന്ന സാരി ശ്രദ്ധിച്ചോ ? 36 കൊല്ലം പഴക്കമുണ്ട്. അമ്മ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതാണ് …അന്നു ഞാൻ ഇതിന്റെ പല്ലുവിൽ പിടിച്ചു ആരാധനയോടെ അമ്മയെ നോക്കി നിന്നു …ഇന്ന് കോൺഫെറെൻസിനു ഇതാണ് ഉടുക്കുന്നത്..’ ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ച് കേട്ടു ..’മിനി , ഞാൻ ജീവിതത്തിൽ എന്റെ അമ്മയോളം ഇത്രയും പോസിറ്റീവായ , സ്ട്രോങ്ങ് ആയ മറ്റൊരു വ്യക്‌തിയേയും കണ്ടിട്ടില്ല’
പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ EXCELLENCE അവാർഡ് നേടിയ ബാച്ച് മേറ്റാണ്…പലർക്കും റോൾ മോഡലായ അവൾ രണ്ടു കുട്ടികളുടെ അമ്മയാണ്.
‘ഈ ഫോട്ടോ അമ്മയ്ക്ക് വേണ്ടിയാണ് !’
മറ്റൊരു നുറുങ്ങു കഥ :
ഇതും ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ സത്യമായ അനുഭവം-അമ്മ മാഹാത്മ്യം…

‘ ജ്യേഷ്ഠൻ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കാൻ പോയി ..അമ്മ സ്ഥലം കുറച്ചു വിറ്റാണ് പൈസ ഒപ്പിച്ചത് . വിശേഷപ്പെട്ട പ്രൈവറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ..കൊല്ലം രണ്ടു തികയാൻ ബാക്കിയുള്ളപ്പോൾ പാർട്ടി തിരിച്ചു വന്നു…’തനി ഹിപ്പി വേഷം…കൺപീലിയിൽ ഞാൻ ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന പ്രാണിയെ കണ്ടു…നാശത്തിലോട്ടുള്ള കൊക്കയുടെ വക്കിൽ നിന്നും പിൻവിളി കേട്ട് അമ്മയുടെ അടുക്കൽ എത്തിയതാണ്…
അച്ഛൻ പുച്ഛത്തോടെ അമ്മയെ വിളിച്ചു ..” ദാ വന്നിരിക്കുന്നു നിന്റെ പുന്നാര മകൻ ! രണ്ടു കൊല്ലം കൊണ്ട് സ്വത്തു മുടിച്ചു പഠിച്ചു..വിജഗീഷുവായി …പോയി ഒരു പൂ മാലയിട്ടു കൊടുക്ക് !’
അപ്പോൾ , എന്റെ അമ്മ പറഞ്ഞു ..’ എന്റെ കുഞ്ഞു വേറെ എവിടെ പോകാൻ ? ഒരു ദിവസം നിങ്ങൾ തന്നെ അവന്റെ കഴുത്തിൽ മാലയിടും !’
പിന്തിരിഞ്ഞു നടന്ന ജ്യേഷ്ഠനെ ‘അമ്മ വിളിക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു…
‘പോയി കുളിച്ചു ആഹാരം കഴിക്കാൻ വാ..നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് പഠിക്ക് !’
‘ഇനിയിപ്പോൾ അഡ്മിഷൻ ഇവന് ആര് കൊടുക്കും? വല്ലോ കറസ്പോണ്ടൻസ് കോഴ്സിന് ചേർക്കൂ  പുന്നാര കുഞ്ഞിനെ !’ അച്ഛൻ തീ തുപ്പി.
പിന്നെ നെടുവീർപ്പിട്ടു കൂട്ടുകാരി പറഞ്ഞു ..’ അമ്മ അത് തന്നെ ചെയ്തു… ചേട്ടൻറെ പ്ലസ് ടു സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ആ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചെന്നു തിരിച്ചു മേടിച്ചതും,. ഡിഗ്രി കറസ്പോണ്ടൻസിനു ചേർത്തതും അമ്മ തന്നെ… മകന്റെ പുറകിൽ പാറ പോലെ ഉറച്ചു നിന്ന അമ്മ..

നാലു കൊല്ലത്തോളം അച്ഛൻ ചേട്ടനോട് സംസാരിച്ചു കണ്ടിട്ടില്ല ഞാൻ…പിന്നെ എം എ ചരിത്രത്തിനു യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേർന്നു ചേട്ടൻ. ഡിഗ്രിയ്ക്ക് റാങ്കുണ്ടായിരുന്നു. സിവിൽ സെർവിസ്സ് പരീക്ഷ എഴുതി ഒരു രസത്തിന്…ധാരാളം വായിക്കുമായിരുന്നു…എല്ലാവരേയും ഞെട്ടിച്ചു കൊണ്ട് 24 വയസ്സ് തികയുന്നതിനു മുൻപ്, പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേഷൻ ഫസ്റ്റ് ഇയർ റിസൾട്ട് വരുന്നതിനു മുൻപ് ഓൾ ഇന്ത്യ സെർവിസിൽ വളരെ ഉയർന്ന റാങ്ക് !
അന്ന് അമ്മ അച്ഛന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന് പറഞ്ഞു ..’ നിങ്ങൾ എന്റെ കുഞ്ഞിന് ഒരു പൂമാല ഇട്ടു കൊടുക്കൂ.’
മടി കാണിക്കുമ്പോൾ ഭദ്രകാളിയാവുന്ന , ദാഹിക്കുമ്പോൾ ഗംഗാ ജലമാകുന്ന , സ്‌നേഹിക്കുമ്പോൾ വൻമഴയാവുന്ന, തോറ്റു വരുമ്പോൾ ശക്‌തിസ്വരൂപിണിയാവുന്ന അസാധാരണ, അല്ല, സാധാരണ അമ്മമാർക്ക് വേണ്ടി, ഈ കുറിപ്പ്.

ഞങ്ങൾ ,നിങ്ങളുടെ പുണ്യമായ കാൽപ്പാടുകൾ പിന്തുടരട്ടെ… ഞങ്ങളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ അപ്പോൾ നേർ വഴി നടന്നു കൊള്ളും.