ഓരോ നിമിഷവും

wonder

ഓരോ പ്രാവശ്യവും അമ്മയെ കണ്ടിട്ട് തിരിച്ചു വരുമ്പോൾ, അമ്മ കരയും, അച്ഛൻ വിവർണ്ണമായ മുഖത്തോടെ നില്കും. ജീവിത തിരക്കുകൾ കാരണം നമ്മൾ മൊബൈൽ ഫോണിൽ ശ്രദ്ധയർപ്പിച്ചു മുന്നോട്ട് പോകും, അല്ലെങ്കിൽ പായും.
ഇപ്പോൾ, എൻ്റെ മകൾ , ” ശരി, പോയിട്ട് വരാം അമ്മേ!’ എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അവളുടെ ചിറകുകൾക്ക് ഈശ്വരാ കൂടുതൽ ശക്തി നൽകണേ എന്ന് ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുമ്പോൾ, എനിക്ക് അമ്മയുടെ കണ്ണീരിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാവുന്നു. അവൾക്കു പഠിക്കാനുണ്ട്, പരീക്ഷകൾ എഴുതാനുണ്ട്, ഇനിയും ധാരാളം പടികൾ കയറാനുണ്ട്…

പണ്ട് അമ്മ ബാഗ് പായ്ക്ക് ചെയ്യുമ്പോൾ ‘ എനിക്ക് വേണ്ട അതൊന്നും…ഞാൻ വെച്ചോളാം ‘ എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്ന ഞാൻ , ഇപ്പോൾ അവളുടെ ‘ശ്ശോ , അതൊന്നും ഞാനിടില്ല അമ്മേ …ഞാൻ വെച്ചോളാം!’ പറച്ചിലുകൾ കേട്ടില്ലെന്നു നടിക്കുന്നു. സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ്റെ മഹത് വചനങ്ങളുടെ ചെറിയ പുസ്‌തകം ബാഗിൽ ‘നിനക്കൊപ്പം എല്ലായിടത്തും’ എന്ന് ചൊല്ലി തിരുകുന്നു. പണ്ട് അമ്മ ചെയ്തിരുന്നതാണ്. അത് ഒരിക്കലും വൃഥാവിലാവില്ല.

‘ഈ അമ്മയെ കൊണ്ട് തോറ്റു…ശരിക്കും അമ്മൂമ്മയെ പോലെ തന്നെ…’ രണ്ടു മക്കളും കളിയാക്കി ചിരിക്കുന്നു. അതിൽ പരം ഒരു പ്രശംസ കിട്ടാനില്ല എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
**

ജീവിക്കുന്ന എല്ലാ ദിവസവും ഒരു ‘ Gratitude Journal’ എഴുതണം എന്ന് പല ആദ്ധ്യാത്മിക പുസ്തകങ്ങളിലും ആഹ്വാനമുണ്ട്.
ഇന്ന് ഞാൻ എഴുതട്ടെ:

ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരത്തിന്, ആരോഗ്യമുള്ള മനസ്സിന്, ആരോഗ്യമുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക്, സ്നേഹിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ടവർക്ക്, അന്നവും, വെള്ളവും, കാറ്റും, പ്രകാശവും തരുന്ന ചുറ്റുപാടിന്, വായിക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന പുസ്തകങ്ങൾക്ക്, ചെയ്യുവാനുള്ള ജോലികൾക്ക്, കാണുന്നതെന്തും ഭഗവാനേ, നന്ദി പറയാൻ വേണ്ടി മാത്രമായി നീ തന്നതാണല്ലോ…കടന്നു വന്നതെല്ലാം ശക്തി നല്കുന്നവയായി മാറ്റാനുള്ള ഊർജ്ജം എന്നും നൽകേണമേ…ആയതിനാൽ കൂടു വിട്ട് ആകാശത്തിലോട്ടു പറക്കുന്ന എല്ലാ ജീവനേയും നീ സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിക്കും എന്ന് ഉറപ്പുണ്ട്. നന്ദി.

***
‘Books for Living’ എന്നൊരു മനോഹര പുസ്തകം. പല പുസ്തകങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ പ്രയോജനം ചെയ്തത് എങ്ങനെ എന്നൊരു കണ്ടെത്തൽ…Will Schwalbe ആണ് എഴുതിയത്.
അതിൽ ‘Wonder’ എന്ന പുസ്തകം തന്നെ കൂടുതൽ നല്ല വ്യക്തിയാകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു എന്നൊരു പരാമർശം. എഴുതിയത് R J Palacio…

Extract:

‘He cleared his throat and read from the book (‘Under the eye of the clock’ by Christopher Nolan..)..’ It was at moments such as these that Joseph recognized the face of God in human form. It glimmered in their kindness to him, it glowed in their keenness, it hinted in their caring, indeed it caressed in their gaze…’

He  paused and took off his reading glasses again.

‘ It glimmered in their kindness to him,’ he repeated, smiling. ‘ Such a simple thing, kindness. Such a simple thing..’

( Note : Book within a book within a book)

വായിച്ചതിനു ശേഷം ഞാൻ Elie Wiesel ഇന്റെ ‘Night’ നെ പറ്റി ചിന്തിച്ചു പോയി. മനുഷ്യന് ചെകുത്താന്റെ രൂപവും ഭാവവും കൈ വരുന്നത് എങ്ങനെ എന്ന് നാസി കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകൾ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നല്ലോ.

‘ Never shall I forget that night, the first night in camp, that turned my life into one long night seven times sealed.

Never shall I forget that smoke.

Never shall I forget the small faces of children whose bodies I saw transformed into smoke under a silent sky.

Never shall I forget those flames that consumed my faith forever.

Never shall I forget the nocturnal silence that deprived me for all eternity of the desire to live.

Never shall I forget those moments that murdered my God and my soul and turned my dreams to ashes.

Never shall I forget those things, even were I condemned to live as long as God himself.

Never.’
ഓരോ നിമിഷവും എന്ത് ചെയ്യണം, എങ്ങനെ ചിലവാക്കണം എന്ന ‘choice’ നമ്മുടെ  കൈയിലാണ്. അതുള്ളവർ തന്നെ ലോകത്തിൽ വളരെ കുറവാണ് എന്നും കുറിക്കട്ടെ. ആ ‘gift’ നാം നന്നായി ഉപയോഗിച്ചാൽ, നിശ്ശബ്ദമായി നാം ഈശ്വരന് നന്ദി പറയുന്നു. അത് ഒരു പ്രാർത്ഥനയാവുന്നു .

***

ബഹളമില്ലാത്ത ജോലികൾ

For-most-of-history-Anonymous-was-a-woman.

ഏറ്റവും കൂടുതൽ തൊഴിലില്ലായ്മ ഉള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കേരളവും പെടുന്നു എന്ന് വാർത്ത. എൻ്റെ ചിന്ത പോയത് ‘തൊഴിൽ’ എന്ന ശബ്ദത്തിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. എവിടെയോ ബേസിക് ഇക്കണോമിക്‌സ് ക്ലാസ്സിൽ ‘ If a man marries his housekeeper, the GDP falls’ എന്ന് പ്രൊഫെസ്സർ പരാമർശിച്ചത് ഓർത്തുപോയി. വീട്ടുപണി കൂലിയ്ക്കു ചെയ്താൽ സാമ്പത്തിക ശ്രേണിയിൽ പെടും, ഇല്ലെങ്കിലോ? ആരും കാണാത്ത, വില കൊടുക്കാത്ത ജോലി! അസംഘടിത മേഖലയാണല്ലോ വീട്ടുപണിയും!

ലോകത്തിൽ എവിടെയാണെങ്കിലും ,ചില ജോലികൾ വലിയ ബഹളമില്ലാതെ ആരെങ്കിലും ചെയ്താലേ വീട്, വീടായിരിക്കൂ:
തൂക്കുക, പൊടി തുടയ്ക്കുക, ബാത്റൂം വൃത്തിയാക്കുക, വസ്ത്രങ്ങൾ അലക്കുക, ഇസ്തിരിയിടുക, ചെടികൾ നട്ടു നനയ്ക്കുക, ആഹാരം വയ്ച്ചു വിളമ്പുക, പാത്രങ്ങൾ കഴുകുക, തുരുമ്പിച്ചതും, ജീർണിച്ചതുമായ വസ്തുക്കളെ കളയുക, മാലിന്യ നിർമാർജ്ജനം….
ഇതും അന്തവും, ആദിയുമില്ലാത്ത തൊഴിൽ തന്നെ. പൈസയ്ക്ക് ചെയ്യിച്ചാൽ കുടുംബത്തിന്റെ മുക്കാൽ ബഡ്ജറ്റും കൊണ്ട് പോകുന്ന ‘വിലപിടിച്ച സേവനങ്ങൾ.’
ഇതിനോടൊപ്പം കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തുന്നതും കൂടിയാകുമ്പോൾ, ‘ഇക്കണോമിക്‌സ്’ പഠിക്കാതെ തന്നെ, ‘ദൈവമേ, ഇതെല്ലാം കാശിനു ചെയ്യിക്കാനിരുന്നാൽ ജോലിസ്ഥലത്തു ഉണ്ടാക്കുന്ന കാശു മുഴുവനായും പലർക്കും കൊടുക്കേണ്ടി വന്നേനെ’ എന്ന് വ്യക്തമാവുകയും ചെയ്യും.
ഇത് വെറും സാധാരണ കുടുംബ കാര്യം. ഇതൊക്കെ ഒരു വിഷയമാണോ എന്ന് ചിന്തിച്ചേക്കാം.

രണ്ടിടത്താണ് വിഷയം സ്പർശിക്കുന്നത് : വീട്ടിലെ ഒരിക്കലും ഒടുങ്ങാത്ത ജോലികൾക്കിടയിൽ തന്നിലെ പ്രതിഭയെ വളർത്താനാവാത്ത സ്ത്രീകൾ ( ‘ A room of one’s own’ ഇൽ Virginia Woolf വ്യക്തമാക്കിയതാണ്); പിന്നെ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ വീട്ടിലെ എല്ലാ പണികളും ചെയ്താലും, മാധവിക്കുട്ടിയുടെ ‘കോലാട്’ എന്ന ചെറുകഥയിലെ വീട്ടമ്മയെ പോലെ ഒരിക്കലും അംഗീകാരം ലഭിക്കാത്ത സ്ത്രീകൾ.

എല്ലാ തൊഴിലിനും വിലയുണ്ട്, ഏതു ജോലിയും അഭിമാനത്തോടെ ചെയ്യണം എന്ന് നമ്മൾ പഠിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലോ? അപ്പോൾ ആരെയും നാം വിലകുറച്ചു കാണില്ല; ജോലിയുടെ പേരിൽ വീമ്പിളക്കില്ല , മറ്റുള്ളവരെ അപഹസിക്കില്ല. ഭംഗിയായി വീട് നോക്കുന്ന സ്ത്രീയെയും പുരുഷനേയും ബഹുമാനത്തോടെ കാണും, അവരിൽ നിന്നും പഠിക്കാൻ നോക്കും. ഭംഗിയായി ഏതു ജോലി ചെയ്യുന്നവരെയും മനസ്സിൽ നമിക്കും. പണ്ട് Emerson പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

‘If a man has good corn or wood, or boards, or pigs, to sell, or can make better chairs or knives, crucibles or church organs, than anybody else, you will find a broad hard-beaten road to his house, though it be in the woods.’

വിവേകാനന്ദനും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടല്ലോ : ‘ദിവസവും വിഡ്ഢിത്തം പുലമ്പുന്ന പ്രൊഫെസ്സറെ ക്കാളും നല്ല ജോഡി ചെരുപ്പുണ്ടാക്കുന്ന ചെരുപ്പ് കുത്തിയാവുന്നതാണ് നല്ലത്.’

പറയാൻ എളുപ്പമാണ്. പക്ഷെ ജീവിച്ചു കാണിക്കാൻ പ്രയാസവും. ‘തൊഴിൽ’/വൊക്കേഷൻ /ജോലി എന്നതിന് നമ്മൾ വിചാരിച്ചാൽ പല തലങ്ങളും നൽകാം. അതിനു സജ്ജമായ മനസ്സാണ് ആദ്യമായി ആർജ്ജിക്കേണ്ടത് എന്ന് തോന്നുന്നു.

Nos Duo Turba Sumus (We two are a multitude…)

charles-lamb-11379

‘The Hammer of God’ has been an all time favorite. Chesterton’s Father Brown has been my soul delight since teenage. Recently, mesmerized by the BBC’s ineffable command of their background music-which can haunt you for years endlessly- I watched their new, delightful series based on the beloved, titular character.

The hammer was definitely not Thor’s (Forgive me Father, I could not help that pun); the story-line was totally different, and the depth of psychological analysis in the original was perhaps missing too. Except that they retained a single line about ‘the heights making men believe they were Gods perhaps!’

But my daughter and I agreed that Father Brown was adorable. His open mind, his love for scones, his ability to laugh easily ( In the ‘Bride of Christ’ he laughs out -and won my heart- when he reads the quote pasted to castigate: ‘When lust conceives, it shall bring forth sin!’) and his sweet simplicity, were hmm…plain delectable! I can  bring myself to forgive that they  mercilessly hijacked the classic story ‘Eye of Apollo’  only because of Father’s great charisma.Kudos, Mark Williams!

**

The Essays of  Elia (1823) by Charles Lamb is another classic.

I  got an opportunity to thoroughly relish his eponymous essay ‘A dissertation upon roast pig’  and  ‘A bachelor’s complaint of the behaviour of married people’ by chance accident…( Your hand reaches out to pick a book which just had these delights tucked away in them) only to watch the movie ‘Guernsey literary and potato peel pie society’ that blew in the essay on the pig-with its whiffs of simple joys- right back into my life a few days later. Serendipity? Oh, yes! May she continue to grace my life always.

In Joseph Addison’s essay on ‘Friendship’  (1888) he writes presciently, ‘Some friend is a companion at the table, and will not continue in the day of thy affliction : but in thy prosperity he will be as thyself and will be bold over your servants. If thou be brought low, he will be against thee, and hide himself from thy face.’

Wow! How many of those ‘friends’ I have had! Exactly the above observed behavior!

Ironically, in Goswami Tulsidasji’s ‘Sree Ram charit manas’- the Hindi Ramayan- in the Fourth Canto ‘Kishkindha Kanda’,  Lord Ram explains to Sugreeva about toxic friends!

” Aagem kah mridu bachan banayi/ Pachem anahit mann kutilayi//

Jaakar chitt ahi gati sam bhai/ Us kumitra pariharehim bhalayi//’

‘The friend who speaks sweet/sugary words on your face but bitterly gossips about you behind your back, that one is wicked! His mind is crooked like a serpent’s path. It is better to forgo such a bad friend from your life.’

Gotcha!

**

Note: While browsing through a magazine in a shop, I encountered the confession of a royal who had it all: including depression.

He said something deep. ‘ Depression is the inability to have feelings. It is not about bad feelings.’

**

For sunshine, Father Brown, chewing on the delights of roast pig and ruminations on the vagaries of  friendships… a toast for the joyous feelings that they provoke! Perhaps we underestimate the value of life’s most precious gifts- disguised as the simplest and easiest to find- on our life paths.

***

Title: Shamelessly copied from the starting of Addison’s essay.

Ovid, Met.i. 355

 

കൂടും, കിളിയും…

birds

മഞ്ഞയും ഓറഞ്ചും കലർന്ന നിറത്തിൽ, തുടുത്തു വിങ്ങിയ നാരങ്ങകൾ. അവ പഴുത്തു തൂങ്ങി കിടക്കുന്ന നല്ല പച്ച ചെടിയിലാണ് ബ്ലൂ ജെയ്  വകഭേദത്തിൽപ്പെട്ട , ശകുന്തപ്പക്ഷി എന്നു നമ്മൾ വിളിക്കുന്ന, ആ നീല പക്ഷികൾ കൂട് കൂട്ടിയിരിക്കുന്നത്. അതാകട്ടെ, സ്വീകരണ മുറിയുടെ ജനാലയുടെ സ്ഫടിക പാളിയുടെ സുരക്ഷത്വത്തിൽ വിശ്വസിച്ചു കൊണ്ടുള്ള വീട് വയ്ക്കലാണ്. ‘നാരകം നട്ടിടവും, നാരി ഭരിച്ചിടവും’ വലിയ കുഴപ്പമില്ലെന്ന് പറയും പോലെ! ഈ നാരകം, അമേരിക്കൻ നാരകമായതിനാലും, കുടുംബനാഥന് സ്ത്രീ ഭരണത്തെപ്പറ്റി പൊതുവെ നല്ല അഭിപ്രായമായതിനാലും, കിളിക്കും iconoclastic ആയി കൂടു വെയ്ക്കാൻ തോന്നിയതാവും!

‘ Working Woman-Bird’, വളരെ സ്വാതന്ത്ര്യ ബോധമുള്ള അമ്മയാണ്. കൂട്ടിൽ പലപ്പോഴും ആൺ പക്ഷിയാണോ, അമ്മ പക്ഷിയാണോ എന്ന് സംശയം തോന്നും. ആഹാരം കൊണ്ട് വന്ന് , അടയിരിക്കുന്ന പക്ഷിക്ക് സഖാവ്‌ പക്ഷി കൊടുക്കുന്നത് കാണാം. പെട്ടെന്നുള്ള കാറ്റിലും മഴയിലും മനുഷ്യർ വരെ കമ്പിളി തേടി പോകുന്ന അന്തരീക്ഷത്തിൽ , കൂട്ടിലിരിക്കുന്ന പക്ഷി ചിറകുകൾ വിടർത്തി അതിന്റെ മുട്ടകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

( മാർക്ക് ട്വൈൻ പണ്ട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ‘ഞാൻ അനുഭവിച്ച ഏറ്റവും ഭയങ്കര ശിശിര കാലം കാലിഫോണിയൻ ഗ്രീഷ്മമാണ് ‘)

ആ പക്ഷിയ്ക്ക് നല്ല കർമ്മ ബോധമുണ്ട്. നല്ല നിറവോടെ അത് അതിന്റെ ജോലി ചെയ്യുന്നു !

മനുഷ്യ-പ്പക്ഷികളെ ചിന്താശീലരാക്കുന്ന പല സങ്കീർണതകളും ഇവയ്ക്കില്ല എന്ന് തോന്നി.

“മറ്റുള്ള പക്ഷികൾ തന്നെക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ട കൂടാണോ കെട്ടിപ്പടുത്തിയിരിക്കുന്നത്? ആ കൂടുകളിൽ തന്റെ മുട്ടകളെക്കാളും ഭംഗിയുള്ള മുട്ടകളുണ്ടോ? അവയുടെ ചുറ്റുവട്ടം എത്ര തരം മരങ്ങളെ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു? തന്റേതിനേക്കാളും തിളക്കമുള്ള പല നുറുങ്ങുകളും , കടലാസും കൊണ്ട് എത്ര സമീപസ്ഥരായ കിളികൾ കൂടുകൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു? അവയുടെ സഖാക്കൾ കാറ്റിനോടൊപ്പം എത്ര വേഗത്തിൽ പറന്നാണ് പ്രാണികളെ പിടിച്ചു കൊണ്ട് വരുന്നത്? കുഞ്ഞുങ്ങൾ വളർന്നാൽ അവയ്ക്കു കിട്ടേണ്ട ആഹാരം ഇന്നേ കരുതി വയ്ക്കണോ? അതിനായി ഇപ്പോഴെ മറ്റു കിളികളെ മാറ്റി നിർത്താൻ എന്താണ് വഴി?”

അപ്പോൾ ഒരു ചിന്ത കൂടി വന്നു പോയി. ഒരു കിളിയും , ഇന്നേ വരെ , ക്രൂരത ചെയ്തതായി അറിവില്ല.
‘എത്ര ജന്മം മലത്തിൽ കിടന്നും, എത്ര ജന്മം ജലത്തിൽ കിടന്നും’, പല ജീവികളായി പരിണമിച്ചു കിട്ടിയ മനുഷ്യ ജന്മം അത്രയ്ക്ക് കേമമോ ?

പുണ്യം ചെയ്ത ആത്മാക്കളാണ് പക്ഷികൾ ആകുന്നതു എന്നിരിക്കിലോ? അവ എത്ര പരിശുദ്ധതയോടെ, എത്ര അർപ്പണബുദ്ധിയോടെ, എന്നാൽ എത്ര നിസ്സംഗതയോടെ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു!

എന്തായാലും പക്ഷി പുരാണം കാരണം ഒരു ഗുണമുണ്ടായി.
‘അമ്മേ, എനിക്ക് ഈ പാല് വേണ്ട!’ എന്ന് ഒരുത്തി ചിണുങ്ങിയപ്പോൾ , ‘പോയി ആ പക്ഷി കുഞ്ഞിനെ നോക്ക് ! അതിന്റെ തള്ള കൊക്കിൽ ഒതുങ്ങുന്നതു കൊടുക്കുമ്പോൾ, എത്ര വേഗത്തിൽ തിന്നുന്നു!’ എന്ന് ‘ഒന്നിനൊന്നോടു സാദൃശ്യം ചൊന്നാൽ’ മനുഷ്യനാമതു എന്ന മട്ടിൽ വഴക്കു കൊടുത്തു.

ചുവപ്പും, ഓറഞ്ചും, വൈലറ്റും പൂക്കൾ ആർത്തു വളരുന്ന പൂന്തോട്ടത്തിൽ, ‘ ആരാമത്തിന്റെ രോമാഞ്ചമായതു’ പൂമാലയോ , പെൺകുട്ടിയോ അല്ല… ശാന്തമായി കൂടു കാക്കുന്ന ആ ശകുന്തപ്പക്ഷി തന്നെ.

 

Reading With New Eyes

quotefun

There is now a definite change in the way one approaches words. I have always been fascinated by words; but there is a subtle difference in the way I view them. It happened after I metamorphosed into a translator. (One wing at a time) Every adjective and adverb tantalize me… The four hundred page tome that I am blessed to work with (a dream project)  is scribbled all over : both with Biblical references  and words that have sprung  unexpected surprises on me.

The paragraph with the reference marked Sirach 24: 14 , also has on its fringes ‘affliction, persecution and Jeremiads.’

John 13: 21 is  written on another page and it shares humble space with  ‘fleer, capricious and surly’.

Lamentations 1:1 is  scribbled at one place with the edges of the page rimmed with ’embroiled, otiose quivers and duplicitous.’

Note: The divine references have no relations with the eagerly scribed words. Those are inspirations  from books,  the kindle, newspapers, even from the mouth of babes (literally from my little girl..)Words  which intrigued me- for they were exactly what I had been searching for at some juncture of the project. Speak about the teacher appearing when the student is ready!

I have started observing the common comma, the humble hyphen, the innocuous period all rather alertly and with appropriate awe.  Phrases such as  ‘to be seized by foreboding’ and ‘words which carried after her retreating figure’, have halted me in my tracks like a country girl in a city party gaping at the pomp and glory. From Gothic novels to newspaper editorials and Coleman Barks with his ecstatic rendering of Rumi’s poetry, I am being constantly tempted by the delectable pleasures- thankfully not forbidden- of words and metaphors.

‘ I was a thorn rushing to be with a rose,

vinegar blending with honey, a pot of

poison turning to healing salve, pasty

wine dregs thrown in the millrace. I was

a diseased eye reaching for Jesus’ robe…’

(Ahhhhh! Rumi!)

‘Nightingale, iris, parrot, jasmine. I speak those

languages, along with the idiom

of my longing for Shams-i Tabriz.’

***

I am also adding cloisonne door knobs, fleur-de-lis pattern, carved cinnabar bowl,fine parquetry, rosettes, rattling and soughing branches,  aquamarine streaks of beauty…in my fast growing notes.

A reader lives a thousand lives in just one lifetime. A translator, my dears, a translator lives a dual existence. In one,  she is the reader with the thousand odd lives. In the other, a ghost who walks, a phantom of delight, who gets to dive into the deep blue sea waters of one language and emerge on a gorgeous cove of another language…What divine grace is that indeed… May the Lord keep filling my coffers with more of His works.

നാകം, നരകം.

IMG_2808

മജിസ്‌ട്രേറ്റിനും പോലീസിനും കുറ്റവാളികളും കുറ്റ കൃത്യങ്ങളും പുത്തരിയല്ല. ശവശരീരങ്ങളും മറ്റും ജോലിയുടെ ഭാഗമായിട്ട് നിസ്സംഗതയോടെ നോക്കി കാണേണ്ട സ്ഥിതികൾ ഉണ്ടാവും. കല്ലേറും, അടിപിടിയും, ആൾക്കൂട്ട നിയന്ത്രണവും, വെടിവെപ്പും, അങ്ങനെയങ്ങനെ പല തരം സാഹചര്യങ്ങൾ ജോലിയിൽ നേരിടേണ്ടാതായി വന്നേയ്ക്കും. തുടർച്ചയായി അത്തരം ഫീൽഡ് പോസ്റ്റിങ്ങ് ചെയ്യുമ്പോൾ അൽപ്പം സമാധാനമുള്ള ഒരു അസ്‌സൈന്മെന്റ് കിട്ടിയെങ്കിൽ എന്ന് വരെ തോന്നുകയും ചെയ്യും.

എവിടെ ചെന്നാലും, നമ്മൾ നേരിടേണ്ടത് മനുഷ്യനെ ആണെന്നും, മനുഷ്യനോളം ക്രൂരത പ്രകൃതിയിൽ മറ്റൊരു ജീവജാലത്തിനും കാട്ടാനാവില്ല എന്നും കാലക്രമേണ മനസ്സിലാവുന്നു.
ആ ഫോട്ടോ ഒരിക്കൽ കൂടി കണ്ടു. മധുവിന്റെ നിസ്സഹായത നിറഞ്ഞ നിൽപ്പാണ് എഴുതാൻ തോന്നിച്ചത്.

നരഭോജികൾ എന്നും മറ്റും വിളിക്കേണ്ടത് മനുഷ്യനെ തന്നെയാണ്. ഒരു കടുവയും പുലിയും ആ സാധുവിനെ ഇരുമ്പു വടി കൊണ്ട് അടിച്ചു കൊന്നു കൊലവിളിച്ചിട്ടു, ആനന്ദിച്ചു ഫേസ്ബുക്കിൽ പോസ്റ്റ് ചെയ്യില്ല. നമ്മൾ ചെയ്യും, മനുഷ്യരായ നമ്മൾ.

അതിക്രൂരമായി കൊല്ലപ്പെട്ട കുഞ്ഞിന്റെ ശവവും കൊണ്ട് കളക്ടറേറ്റ് പടിക്കൽ നിലവിളിച്ചെത്തിയ മാതാപിതാക്കളെ കാണേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ചതിച്ച പുരുഷന്റെ വിവാഹ നാൾ ആസിഡ് കൊണ്ട് പക വീട്ടി സായൂജ്യമടഞ്ഞ, ഇരുപതുകാരിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. പിഞ്ചുപെൺകുട്ടിയെ ഉപദ്രവിച്ചു കൊന്നിട്ട്, മെഡിക്കൽ ചെക്കപ്പിന് യാതൊരു കൂസലുമില്ലാതെ നിൽക്കുന്ന യുവാവിനെ കണ്ടിട്ടുണ്ട് . മരുമകളെകൊന്ന കേസിൽ, ‘അത് പിന്നെ ഗ്യാസ് സിലിണ്ടർ പൊട്ടിത്തെറിച്ചു പോയതാണ്’ എന്ന് ചൊല്ലിയ അറുപതുകാരിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ബിസിനസ്സ് പാർട്ണറെ കൊന്നതിന് ജയിൽ ശിക്ഷ അനുഭവിക്കുന്ന എംബിഎ ക്കാരിയെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ജോലി നൽകിയ വലിയ പാഠം : മനുഷ്യനോളം ദുഷ്ടത ഈ ലോകത്തിൽ മറ്റൊരു ജന്തുവിനും ഇല്ല.

ജന്തുക്കൾ സ്വരക്ഷയ്ക്കും വിശപ്പിനും വഴങ്ങി ആക്രമിക്കുന്നു. ഇണയെയും കുഞ്ഞുങ്ങളേയും തൊട്ടു കളിച്ചാൽ അക്രമാസക്‌തരാവുന്നു . പക്ഷെ അവ മേൽപ്പറഞ്ഞ രീതികളിൽ കൊല്ലില്ല. ഒരിക്കലും സ്വന്തം കൃത്യങ്ങളിൽ നിഗളിക്കില്ല. പത്തു പേരുടെ കൈയടി നേടാൻ ‘ കണ്ടോ ഞാൻ കൊന്ന എന്റെ വർഗ്ഗത്തിലെ മറ്റൊരുവനെ ‘ എന്ന് വീരവാദം മുഴക്കില്ല. കൊന്നതിനു ന്യായീകരണമായി സാഹിത്യമോ, രാഷ്ട്രീയമോ, ലഹരിയോ കൂട്ടുപിടിക്കില്ല. അത് മനുഷ്യ വർഗ്ഗ സ്‌പെഷ്യലിറ്റി!

റോഡിൽ ചോരയൊലിച്ചു കിടക്കുന്ന വ്യക്തിയെ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിക്കാൻ നാം ഭയപ്പെടുന്നു. വീഡിയോ എടുത്തു പോസ്റ്റ് ചെയ്യും. അതും മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ ഒരു പോംവഴി!

മധുവിന്റെ പടത്തിനു മുൻപിൽ എനിക്ക് എന്നോട് പറയാൻ ഒന്നേയുള്ളൂ. ജീവനുള്ള കാലം വരെ, എന്റെ കാഴ്ചയിൽ എവിടെയെങ്കിലും നിലവിളിക്കുന്ന ഒരു ജീവിയുണ്ടെങ്കിൽ, ദൈവമേ ആ കരച്ചിലിന് എന്നാൽ ആവും വിധം സമാധാനം ചെയ്യാൻ നീ എനിക്ക് ശക്തി നൽകേണമേ. അത് ആരു തടഞ്ഞാലും, അവരെ മറികടന്നു നടക്കാനുള്ള ധൈര്യം നീ എനിക്ക് തരണമേ.

വിശന്നു കരയുന്നവനെ അടിച്ചുകൊല്ലുന്ന വർഗ്ഗത്തിൽ ജനിച്ചവർ എന്ന പേര് വേണ്ട.
വിശന്നു കരയുന്നവന് ചോറ് കൊടുക്കുന്ന വർഗ്ഗത്തിൽ പിറന്നവർ എന്ന പുണ്യം വേണം.
**

Those Lotus Feet…

IMG_2799

 

One year later, they were kind enough to tweet it once more. Thank you again Gaon Connection!

My little girl is appalled at her mom’s atrocious (spoken) Hindi but grumpily agrees that one still managed to bring out a decent transliteration.

(She snorts: Amma, did you actually say, ‘Padi?’ Gawwwd! That word does not exist in Hindi language…Puhleese!)

(Amma sighs poignantly and desperately.)

My elder daughter, for whom I started it, is appreciative of the Book. She has a copy with her. And she loves Hanumanji like I do!

And as for me, this is like a gentle reminder from the Lord to work harder, to attempt more translations and keep holding onto his lotus feet for dear life!

Oh, yes! Considering the challenges one has to face day to day, dearest Hanumanji, never let go of this dust clinging at your feet.

Bhoot Pisach Nikat Nahi Aave

Mahaveer Jab Naam Sunave!

“Neither vampire nor ghoul shall dare to come near

When you chant the name of the greatest warrior!”

(I feel protected by Him every second of my life….)

Jai Hanumanji:)

**

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

സത്യത്തിന്റെ ഫിൽറ്റർ

img_2773

മാസ്റ്റേഴ്സ് ഡിഗ്രിയിൽ, ജിയോളജിയിൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്വർണ മെഡൽ, വായിക്കാത്ത പുസ്തകങ്ങളില്ല … ഗ്രാമത്തിലെ ഉന്നത കുലത്തിൽ ജന്മം, കോൺവെന്റ് സ്കൂളിൽ മിഷനറിമാർ പഠിപ്പിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷിൽ സംസാരം, ഹിന്ദിയിലും, ഇംഗ്ലീഷിലും, ഭാഷ വൈദഗ്ദ്ധ്യം, അമ്പരപ്പിക്കുന്ന അറിവ്…പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസിൽ ആരെയും വാഗ്‌വാദം നടത്തി തോൽപ്പിക്കും, വാഹനങ്ങൾ ഓടിക്കാനുള്ള കഴിവിൽ, ആളുകൾ പുതിയ പേരും കൊടുത്തു അവന്…മിടുമിടുക്കൻ. അച്ഛന്റെ അഭിമാനം. പക്ഷെ, ഒരു കുറ്റം മാത്രം, ദേഷ്യം വരും പെട്ടെന്ന്, മുൻപിൻ ചിന്തയില്ല….അവനൊടുവിൽ ആരായി? പോലീസ് ഓഫീസറോ, നിയമജ്ഞനോ, പ്രൊഫെസ്സറോ?

നാല്പത്തിയാറാമത്തെ വയസ്സിൽ, പോലീസിന്റെ പിടിയിലായ കുറ്റവാളിയുടെയാണ് മേല്പറഞ്ഞ റെസ്യൂമെ. കോടതിയിൽ സ്വയം വാദിച്ചവൻ , ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ നിന്നും, ഉറുദു സാഹിത്യത്തിൽ നിന്നും, അനായാസം ‘quote’ ചെയ്‌തു ജഡ്ജിമാരെ ഞെട്ടിച്ചവൻ. തന്നെ പിടിച്ച മിടുക്കൻ പോലീസ് ഓഫീസറോട് ‘ഗുരുജി’ എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തു കത്തുകൾ എഴുതിയവൻ…അവയിൽ, സുന്ദരമായ കൈയക്ഷരത്തിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു…’ജയിൽ വേശ്യാലയത്തിന്റെ synonym ആണ് ഗുരുജി! നിങ്ങൾ എന്നെ അഭിമന്യുവിന്റെ ചക്രവ്യൂഹത്തിലാണു കൊണ്ടെത്തിച്ചത് ! എല്ലാത്തിനും പൈസ വേണം. ഡോൺ കോർലിയോണെ ഓർമ്മ വരുന്നു…എനിക്ക് തലതൊട്ടപ്പനില്ലല്ലോ.മനുഷ്യ ജീവൻ എന്താണ് ? ഒന്നുകിൽ intellectual ആയി നോക്കി കാണാം, അല്ലെങ്കിൽ സാഹിത്യപരമായി, അതുമല്ലെങ്കിൽ ജീവിതമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി കാണാം. ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ മാർക്ക് ഷീറ്റുമായി ഇരിക്കുന്നു…Faiz ന്റെ വരികൾ ഓർമ്മ വരുന്നു…’

ഇത്രയും വായിച്ച ഞാൻ ഞെട്ടി തരിച്ചു തലയുയർത്തി നോക്കി. ഈശ്വരാ ! എവിടെയിരിക്കേണ്ട വ്യക്തി! ഇപ്പോൾ, ജയിലിനുള്ളിൽ സംഘടിതമായ ആസൂത്രണത്തിൽ മരിച്ചു മണ്ണടിഞ്ഞു…ശവം ഏറ്റു വാങ്ങിയത് സ്വന്തം അച്ഛൻ…’എന്റെ അച്ഛൻ ഒരു സാത്വിക മനഃസ്ഥിതിക്കാരനാണ്’ മറ്റൊരു വരി….നമ്മുടെ ഈച്ചര വാര്യരെ ഒരു നിമിഷം ഓർത്തു പോയി.

‘മാഡം, തോക്കു തലയ്ക്കു നേരെ ചൂണ്ടി പിടിച്ചപ്പോൾ, നാലു ഭാഷകളിൽ അവൻ ചീത്ത വിളിച്ചു. ചോദ്യം ചെയ്യാൻ വന്ന ഐജി യോട്, ആ ആഴ്ച ഇറങ്ങിയ ക്രിമിനൽ ബെസ്റ് സെല്ലെറിലെ പ്ലോട്ടിനെ പറ്റി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവന്റെ അഞ്ചു മിനിറ്റ് സംസാരം ശ്രദ്ധിച്ച അദ്ദേഹം, സ്വകാര്യമായി, ‘ഈ വ്യക്ത്തി ഒരു അസാധാരണ ജീനിയസ് ആണ്. യാതൊരു വിധത്തിലും ജീവന് ഹാനി വരാതെ നോക്കി കൊള്ളണം’ എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു തിരിച്ചു പോയി. പിന്നെ ചോദ്യം ചെയ്തത് ഞാനായിരുന്നു. പതിനേഴു കൊലപാതകങ്ങളിൽ കുറ്റവാളി. ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ കണ്ട ഏറ്റവും വിദഗ്ദ്ധനായ കോൺട്രാക്ട് കില്ലർ!’

എനിക്ക് ശ്വാസം മുട്ടി പോയി. ഇതൊരു സിനിമ കഥ പോലെ …പക്ഷെ കണ്ണ് കൊണ്ട് കണ്ടത് വിശ്വസിക്കാതെ തരമില്ല. …പിന്നെ ദൈവത്തിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. അടുത്ത ജന്മത്തിലെങ്കിലും ബുദ്ധിയോടൊപ്പം , ക്ഷമയും, ദയയും, പാകതയും കൊടുക്കണേ, ആ പിതാവിന്റെ നന്മയും കൊടുക്കണേ!

**
ജയിലിൽ ഒരു അതി സുന്ദരിയെ കണ്ടു.
‘എന്താണ് ചെയ്ത കുറ്റം?’
‘ കൊലപാതകം,’ അവൾ യാതൊരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ മൊഴിഞ്ഞു.
പിന്നിൽ നിന്നും മഹിളാ കോൺസ്റ്റബിൾ പറഞ്ഞു ‘ മാഡം, പതിനൊന്നു മാസമുള്ള സ്വന്തം അനന്തിരവനെ കൊന്നു . സ്വത്തു തർക്കം. വന്നിട്ട് പത്തു കൊല്ലമായി. ജീവപര്യന്തം ആണ് ജഡ്ജി വിധിച്ചത്!’
ഇപ്രാവശ്യം ആദ്യത്തെ ഞെട്ടലിൽ നിന്നും മുക്‌തയായ ഞാൻ അവളുടെ മുഖം ശ്രദ്ധിച്ച് നോക്കി.
ഇതും തെറ്റി പോയ ജന്മം. കോളേജിൽ പോയവൾ. എവിടെ ജീവിക്കേണ്ടവൾ!
ഇവൾക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് പ്രാർത്ഥിക്കണം?
അടുത്ത ജന്മം ഹൃദയത്തിൽ കാരുണ്യം കൊടുക്കണേ എന്നോ? ശരീര സൗന്ദര്യത്തോടൊപ്പം വിഷകന്യകയ്ക്കു നന്മയും കൊടുക്കണം എന്നാണോ?
**

എനിക്ക് Abraham Lincoln മകന്റെ ടീച്ചർക്കെഴുതിയ കത്ത് ഒരിക്കൽ കൂടി വായിക്കാൻ തോന്നി. അതിൽ ഒരു വരിയുണ്ട്…

‘ Teach him to listen to everyone, but teach him also to filter all that he hears on a screen of truth and take only the good that comes through…’

ഞാൻ ഇവരുടെ കഥകളിലെ നന്മ തേടട്ടെ…ഇവരിൽ നിന്നും എന്ത് പഠിക്കണം എന്ന് സ്വയം അപഗ്രഥിക്കട്ടെ…നിങ്ങൾക്കും അതിനാവട്ടെ!

**

എന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രകാശം

IMG_2668

‘സുന്ദരകാണ്ഡം’ ഹിന്ദിയിൽ നിന്നും  ഇംഗ്ളീഷിലോട്ടു മൊഴിമാറ്റം നടത്തുവാനുള്ള അറിവ് എനിക്കില്ല. തുളസീദാസിന്റെ സുന്ദര ദോഹകൾ മനസ്സിലാക്കുവാനായി ഞാൻ ഒരു ശ്രമം നടത്തി. അന്പത് അധ്യായങ്ങളായി അത് പുസ്‌തക രൂപത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഹനുമാൻ സ്വാമി ജീവശ്വാസമായി കൂടെയുണ്ടെന്ന ഉറപ്പ് , അതായിരുന്നു പ്രചോദനം.

ഏറ്റവും പ്രിയമുള്ള വല്യച്ഛൻ എന്നും ബൈബിൾ വായിച്ചിരുന്നു…എല്ലാ സന്ധ്യകളിലും, പൂജാ മുറിയിൽ, വിളക്ക് കൊളുത്തി നാമം ജപിച്ചിട്ടു നേരെ വല്യച്ഛന്റെ മുറിയിൽ, മുട്ട് കുത്തി നിന്ന് കാരുണ്യവാനായ യേശു ദേവനേയും, പുണ്യമാതാവിനേയും കണ്ണ് തുറന്നു നോക്കി കൊണ്ട് പ്രാർത്ഥിക്കും. വല്യച്ഛൻ കപ്പലിൽ നിന്നും വരുന്ന വിശിഷ്ട വേളകളിൽ, എല്ലാ വെള്ളിയാഴ്ചകളിലും ഞങ്ങൾ വെട്ടുകാട്  പള്ളിയിൽ പോകും. അവിടുത്തെ കത്തുന്ന മെഴുകുതിരുകളിൽ, എന്റെ ബാല്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും സ്നേഹം നിറഞ്ഞ ഓർമ്മകൾ ജ്വലിച്ചു നിൽക്കുന്നു.

അങ്ങനെ ദൈവത്തിനെ ഏതു രൂപത്തിലും സ്നേഹിക്കാമെന്നു പഠിച്ചാണ് വളർന്നത്. അത് എത്ര വലിയ ഒരു അനുഗ്രഹമായിരുന്നു എന്ന്, ഇന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. എത്ര മേൽ ദുർഭാഷണം ശ്രവിച്ചാലും, എത്ര തന്നെ പുച്ഛത്തെ നേരിട്ടാലും, സർവജ്ഞ, സർവ വരദ, സ്നേഹസ്വരൂപ, കാരുണ്യവാരിധേ എന്ന് ചൊല്ലുമ്പോൾ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഇന്നും ചിരിക്കുന്ന ദേവ രൂപങ്ങളുടെ മുന്നിൽ നിലവിളക്കും, മെഴുകുതിരിയും ഒരു പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

പറഞ്ഞു വന്നത്, ആ പ്രപഞ്ച ശക്തിയെ പറ്റി : അനിർവചനീയമായ പുണ്യം.

പുസ്‌തക കടയിൽ ആർത്തി പിടിച്ചു നടക്കുമ്പോൾ, കൈകളിലേക്ക് ആരോ എടുത്തു തന്നത് പോലെ ഒരു കൃതി. അതിൽ, ഹനുമാൻ മന്ത്രങ്ങളും, വലിയച്ഛൻറെ പ്രിയപ്പെട്ട ബൈബിളിലെ വരികളും ഒരു പോലെ ചൈതന്യവത്തായി കിടക്കുന്നു. അന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി: ആ കാരുണ്യവാനായ തമ്പുരാന് ഓരോ പുൽക്കൊടിയുടെ അനക്കം പോലും അറിയാം. ആ പുസ്‌തകം എന്റെ കർമ്മകാണ്ഡത്തിലും കിടന്നിരുന്നു എന്നതാണ് വാസ്‌തവം.

വേളാങ്കണിയിൽ അവസാനമായി പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടു തിരിച്ചു വരുന്ന വഴിയിലാണ് വല്യച്ഛൻ അപകടത്തിൽ പെട്ട് മരിച്ചത്. സമയമായപ്പോൾ, പുണ്യാത്മാവിനെ കൊണ്ട് പോകാൻ സ്നേഹസ്വരൂപൻ തന്നെ വന്നിരിക്കണം.

പല ധർമ്മങ്ങളും സ്നേഹത്തിന്റെ ധർമ്മമായി കാണുന്ന ഈ പുസ്‌തകത്തിനെ, വിവർത്തനം വഴി, ഭാഷയുടെ ഒരു ഒഴുക്കിൽ നിന്നും മറ്റനേകം പുഴകൾ ഒഴുകുന്ന ജലസമുച്ചയത്തിലേക്ക് ആനയിക്കുവാനാകുമെങ്കിൽ, അത് എന്റെ വല്യച്ഛന്റെ    ഓർമ്മയ്‌ക്കു മുന്നിൽ അർപ്പിക്കുന്ന കത്തുന്ന മെഴുകുതിരിയാവും. വായിച്ചു വളരാൻ പഠിപ്പിച്ച പിതൃതുല്യന് ഒരു സ്നേഹാർപ്പണം…

അക്കമോ, മനുഷ്യനോ?

 

IMG_2643

പേപ്പട്ടി കടിച്ച കുട്ടിയുടെ പേര്, പ്രായം, വയസ്സും, ആദ്യത്തെ ടോസിന്റെ ഡേറ്റും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പക്ഷെ അവനു ലഭിക്കേണ്ടിയിരുന്ന രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും ഡോസും തീയതിയും ഇല്ല. അപ്പോൾ, അർഥമെന്തെന്നു വ്യക്തം.

ഫോൺ വിളിച്ചപ്പോൾ , പിതാവ് ഫോണെടുത്തു. രണ്ടാമത്തെ ഡോസിനായി വന്ന ദിവസം ഇഞ്ചക്ഷനും കിട്ടിയില്ല, ആരേയും കണ്ടതുമില്ല. ഈശ്വരന്റെ കൃപയാൽ പട്ടി പേയ്‌പിടിച്ചതായിരുന്നില്ല. മകൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു.

‘ നിങ്ങളുടെ കുട്ടിയായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇത് പോലെ ശ്രദ്ധക്കുറവ് കാട്ടുമായിരുന്നോ? എത്ര കുറച്ചു കേസുകളാണ്! അത് പോലും നമ്മൾ നിസ്സാരമായി കാണുന്നെങ്കിൽ, പിന്നെ നിങ്ങളും ഞാനും എന്ത് സേവനമാണ് നൽകുന്നത്?’ ആർക്കും ഉത്തരം ഇല്ല.

രജിസ്റ്ററിലെ സംഖ്യ ഒരു മനുഷ്യ ജീവിയാണ്. ആ തിരിച്ചറിവാണ്, സംവേദനയുള്ള സേവനം നൽകാൻ നമ്മെ പ്രാപ്തിയുള്ളവരാക്കുന്നത്. എന്തായാലും കണ്ണടച്ച് ചുമതലയുള്ള സ്റ്റാഫിന് സസ്പെന്ഷന് നിർദേശം കൊടുത്തില്ല. പലപ്പോഴും ഉള്ള കഞ്ഞിയിൽ പാറ്റയിടുന്ന പരിപാടി ആവാറുണ്ടത്. ഒന്നാമത് തീരെ കുറവ് സ്റ്റാഫാണ് പല ജില്ലകളിലും, അതും വളരെ ദൂരത്തെ പ്രൈമറി ഹെൽത്ത് സെന്ററുകളിൽ. തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി പ്രവർത്തിച്ചാൽ ഇനി പലർക്കും ഉപകാരപ്പെടും. ഉള്ള വ്യക്‌തിയെ സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്താൽ നാളെ ധാരാളം സാധു ഗ്രാമീണർ കഷ്ടപ്പെടും.
ജില്ല മുഴുവനും ഈ ഒരു വിഷയത്തിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്താൻ ചീഫ് മെഡിക്കൽ ഓഫീസറോട് നിർദേശിച്ചു. ഡോക്ടറുടെ സ്പഷ്‌ടീകരണം മേടിക്കാനും പറഞ്ഞു.
*

അൻപതോളം ചെറുപ്പക്കാർ, ഗ്രാമ വികസന ഓഫീസറുമാരായി ജോയിൻ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ട്രെയിനിങ്ങിന്റെ ആദ്യത്തെ ദിവസം, ജില്ലാ കലക്ടറും, പിന്നെ ജില്ലയുടെ നോഡൽ ഓഫീസറും അവരെ സംബോധന ചെയ്താൽ നന്നായിരുന്നു. അങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, പോകാതിരിക്കാനായില്ല.
ധാരാളം പെൺകുട്ടികൾ. എനിക്ക് സന്തോഷം തോന്നി. മിടുക്കർ. സിലബസ് നോക്കിയപ്പോൾ, കേന്ദ്ര/ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെ എല്ലാ പദ്ധതികളും അതിലുണ്ട്. നാൽപ്പതോളം വിഭാഗങ്ങളുടെ പരിചയപ്പെടുത്തലുമുണ്ട്! ഇവയൊക്കെ നാളെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നടപ്പാക്കേണ്ടവർ വിടർന്ന മിഴികളുമായി മുന്നിൽ ഇരിക്കുന്നു!

‘ മൂവായിരത്തോളം കിലോമീറ്ററുകൾ അപ്പുറത്തു നിന്നാണ് എന്നെ പോലെ പലരും നിങ്ങളുടെ ദേശത്തെത്തിയത്. നിങ്ങൾക്കാകട്ടെ സ്വന്തം നാട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ട്. അതിനെ കുറച്ചു കാണരുത്…വിനയം ഒരു ദോഷമാണ് എന്ന ചിന്ത പാടില്ല. വിനയത്തോടെ തന്നെ നല്ല ശക്തമായ ‘ NO’ പറയാനുള്ള പാടവം ആർജ്ജിക്കണം…ജോലി ചെയുമ്പോൾ തന്നെ, കൂടുതൽ പരീക്ഷകൾ എഴുതി ഇനിയും മുൻപോട്ടു പോകാൻ ശ്രമിക്കണം…’ എന്റെ ഇപ്പോഴും ശുദ്ധമല്ലാത്ത ഹിന്ദി അവർക്കു ബോധിച്ച ലക്ഷണമാണ് കണ്ടത്…എന്തായാലും മനുഷ്യനെ അക്കമല്ലാതെ നോക്കി കാണാൻ അവർക്കു കഴിയട്ടെ എന്ന് ഞാനും മനസ്സിൽ ആശംസിച്ചു.
*
ജില്ലയിൽ, പൊരി വെയിലത്ത്, പോലീസ് ട്രെയിനിങ് നടത്തുന്ന ചെറുപ്പക്കാരെ കണ്ടു. ചിലർ മാർച്ചു ചെയ്യുന്നു , ചിലർ ഓട്ടവും ചാട്ടവും  പരിശീലിക്കുന്നു. സൂര്യൻ തലയ്ക്കു മുകളിൽ. ടിയർ
ഗ്യാസ് മുതൽ, ബുള്ളറ്റ് പ്രൂഫ് വെസ്റ്റ്, തോക്കുകൾ, വെടിക്കോപ്പുകളും മറ്റും കണ്ടു.
സ്ത്രീകളായ പോലീസ് കോൺസ്റ്റബ്ൾസ് ശൗചാലയമില്ലാതെ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു.
സംഖ്യയല്ല, മനുഷ്യജന്മമാണ്. എന്തായാലും, അവർക്കും ടോയ്‌ലെറ്സ് കെട്ടാനുള്ള പ്ലാൻ ഉണ്ടാക്കി.

ബ്രിട്ടീഷ് കാലം മുതൽ സർക്കാർ ഡ്യൂട്ടിയിൽ എത്തുന്ന ഓഫീസർമാർക്ക് ഗാർഡ് ഓഫ് ഓണർ നൽകുന്ന പതുവുണ്ട്.
‘ശ്രീമാൻ, ഗാർഡ് നിരീക്ഷൻ കെ ലിയേ തയ്യാർ ഹൈ!’
ബയോനെറ്റ് വച്ച റൈഫിൾ കയ്യിലേന്തിയ പോലീസ് ഗാർഡ്.
‘സബാഷ്!’
പണ്ട്, വളരെ കാരുണ്യവാനായ സീനിയർ പഠിപ്പിച്ച പാഠമോർത്തു ഞാൻ ഉരുവിട്ടു.

*

ബഡാ മംഗൾ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഹനുമാൻ പൂജയുടെ ഒരു വിശിഷ്ട ഉത്സവം ഗ്രാമങ്ങളിൽ. ഗുസ്തി മത്സരം പൊടി പൊടിക്കുന്നു. തിളങ്ങുന്ന സാരിയും ഉടുത്തു ധാരാളം സ്ത്രീകൾ…അവർ ഉത്സാഹത്തോടെ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങിക്കുന്നു. ബലൂൺ മുതൽ ആഭരണങ്ങൾ വരെ സുലഭം. ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ ഇടയിൽ ജാതിമത ഭേദമില്ലാതെ കച്ചവടക്കാർ. ഈ ഒരു കാഴ്ച ഭാരതത്തിനു സ്വന്തം…ജീവന്റെ പ്രസരിപ്പാണ് എല്ലായിടത്തും…ഹനുമാൻ സ്വാമി ചിരിക്കുന്നതായി എനിക്ക് തോന്നി. എപ്പോഴും പ്രസന്ന വദനനായ ഗുരുവാണല്ലോ അദ്ദേഹം !

*

പാലം കടന്നു. യമുന ശാന്തയായി ഒഴുകുന്നു.

‘അഴകോടന്നഗരത്തിൽ തെക്കുകിഴക്കതു വഴി,
ഒഴുകും യമുന തന്റെ പുളിനം കാണ്മൂ…
ഇളമഞ്ഞ വെയിൽ തട്ടി നിറം മാറി നീല വിണ്ണിൽ
വിളങ്ങുന്ന വെണ്മുകിലിൻ നിര കണക്കേ…’

കുമാരനാശാൻ ‘കരുണ’ യായി മനസ്സിൽ ഓടിയെത്തി.

*

ഈ യാത്രയിലും പഠിച്ച പാഠം കാരുണ്യം തന്നെ.
**